ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ ތަރައްގީގައި ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ދައުރު ބޮޑު ނަމަވެސް، ބިދޭސީންގެ މައްސަލަ މިއަދު މިވަނީ ގައުމީ ބޮޑު ކާރިސާއަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ ބިދޭސީންގެ މައްސަލައަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ، އިގްތިސާދީ އަދި ސިޔާސީ ނިޒާމަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި، ހާއްސަކޮށް މާލެ ސަރަހައްދުގައި، އެއްވެސް ލިޔެކިޔުމެއް ނެތި، އަދި ކާކުކަން ނޭނގޭ ގޮތަށް އެތައް ހާސް ބިދޭސީންނެއް ދަނީ ދިރިއުޅެމުންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ނުރައްކާވެ، ކުށްކުރުން ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސިއްހީ އަދި އިޖުތިމާއީ ހިދުމަތްތަކަށް ނުކަތާ ވަރަށް ބާރުބޮޑުވެ، ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވަޒީފާގެ ބާޒާރަށް އޮތް މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ މުޅި ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލާ ގުޅިފައިވާ ނާޒުކު މައްސަލައެކެވެ.
ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ތަފާސްހިސާބުތައް
ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ފަދަ ހާލަތެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ދޫކޮށްފައިވާ 289،511 ވިސާގެ ތެރެއިން 138،000 އަށްވުރެ ގިނަ ވިސާ ސައްހައެއް ނޫނެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ބިދޭސީންގެ ތެރެއިން ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔާ ގާތްކުރާ އަދަދެއްގެ މީހުން އުޅެމުންދަނީ ގަވައިދާ ހިލާފަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، 3،800 ބިދޭސީން ވަނީ ވީނުވީއެއް ނޭނގި ގެއްލިފައެވެ. މި މީހުންނަކީ ކޮންތާކު، ކޮން މަސައްކަތެއް ކުރާ ބައެއްކަން ދައުލަތުގެ އެއްވެސް އިދާރާއަކަށް ނޭނގެއެވެ. މިކަމުން ދައްކުވައިދެނީ ރާއްޖޭގެ ބޯޑަރު ކޮންޓްރޯލް އަދި އިމިގްރޭޝަން ނިޒާމުގައި ހުރި ބޮޑެތި ބާގަނޑުތަކެވެ.
މި އަދަދުތަކަކީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި ހުރި އަކުރުތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ މަގުތަކުގައާއި، ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސައިޓުތަކުގައާއި، ގޭބިސީތަކުގައި އުޅޭ އިންސާނުންނެވެ. މި މީހުންގެ މައުލޫމާތު ނެތުމަކީ، ކުއްލި ހާލަތެއްގައި ނުވަތަ ކުށެއްގެ ތަހުގީގުގައި ފުލުހުންނަށްވެސް ކުރިމަތިވާނެ ވަރަށް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ.
ގައުމީ ސަލާމަތަށް އޮތް ނުރައްކާ
ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ ބިދޭސީންގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިމިގްރޭޝަންގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ގައުމީ ސަލާމަތާ ގުޅިފައިވާ ނުރައްކާތެރި މައްސަލައެކެވެ.
އިންސާނީ ވަގުފާރީގެ ނުރައްކާ ރާއްޖޭގައި ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. ބޭރު ގައުމުތަކުން މީހުން ގެނެސް، އެމީހުންގެ ޕާސްޕޯޓު ހިފަހައްޓައި، މުސާރަ ނުދީ މަސައްކަތް ކުރުވުމަކީ އިންސާނީ ވަގުފާރީގެ އަމަލެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ ބިދޭސީން ދަނީ ރާއްޖޭގައި ތަފާތު އެކި ވިޔަފާރިތައް ކުރަމުންނެވެ. ކަޅު ބާޒާރުގައި ފައިސާ މާރުކުރުމާއި، މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއާއި، ހަށިވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރީގައި ބިދޭސީންގެ ބައިވެރިވުން އޮންނަކަން ފުލުހުންގެ ރިޕޯޓުތަކުން ހާމަވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ވީދި، ކުށްކުރާ ގްރޫޕުތައް އުފެދުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ. ގެއްލިފައިވާ 3،800 މީހުންނަކީ މިފަދަ ކުށްތަކުގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ މީހުން ކަމަށް ވުމަކީވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
އިގްތިސާދީ ގެއްލުމާއި ކޮރަޕްޝަން
ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންނަކީ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް މުހިންމު ބައެއް ނަމަވެސް، މިހާރު ކަންތައްތައް ވަމުންދާ ގޮތުން އިގްތިސާދަށް ކުރަނީ ނޭދެވޭ އަސަރެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއް ރާއްޖެއިން ބޭރަށް، ރެމިޓެންސްގެ ގޮތުގައި ދަނީ ފޮނުވަމުންނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 70 މިލިއަން ޑޮލަރު ވަނީ ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފޮނުވާފައެވެ. އޭގެ ފަހުން ހިނގާދިޔަ ކޮންމެ އަހަރަކާއި ނިމިދިޔަ 2025 ގެ އަދަދުތައްވެސް ހުރީ އެފަދަ މިންގަނޑެއްގައެވެ.
މީގެ ތެރެއިން ބޮޑު ބައެއް ފޮނުވަނީ ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ ބިދޭސީންކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރެއެވެ. މި މައްސަލަ މިހާ ގޯސްވެފައިވަނީ ނިޒާމުގައި ހުރި ދޯދިޔާކަމުގެ ސަބަބުން ކަމުގައި ދަންނަވަން ޖެހެއެވެ. ކޯޓާ ވިއްކުމާއި، ވަގު ލިޔެކިޔުން ހަދައިގެން މީހުން އެތެރެކުރުމަކީ ބައެއް ދިވެހިންވެސް ޝާމިލުވެގެން ކުރާ ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް ލިބެންޖެހޭ އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއްގެ އާމްދަނީ ދަނީ ގެއްލެމުންނެވެ.
ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ޑިޕްލޮމެސީގެ ހައްލު
މި ބޮޑު މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ޖެހެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ރާއްޖޭގައި އުޅޭ ހުރިހާ ބިދޭސީންގެ ބަޔޯމެޓްރިކް މަޢުލޫމާތު އެއްކޮށް، ހަރުދަނާ ޑޭޓާބޭސްއެއް ގާއިމު ކުރުމެވެ.
ސަރުކާރުން މިހާރު ފަށާފައިވާ "އޮޕަރޭޝަން ކުރަނގި" އަކީ މިގޮތުން އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް (އޭއައި) ބޭނުންކޮށްގެން، މޫނު ދެނެގަންނަ ނިޒާމުތައް (ފޭޝަލް ރިކޮގްނިޝަން) މެދުވެރިކޮށް ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އިމިގްރޭޝަނުން ވަނީ ފަށާފައެވެ.
މިއީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް އެޅޭ ރަނގަޅު ފިޔަވަޅެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ބިދޭސީން ނިސްބަތްވާ ގައުމުތަކުގެ ސަރުކާރުތަކާއެކު ޑިޕްލޮމެޓިކް ފެންވަރުގައި މަޝްވަރާކޮށް، އަނބުރާ ގައުމަށް ފޮނުވާލުމުގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކުރަން ޖެހެއެވެ. ގަވައިދާ ހިލާފަށް އުޅޭ މީހުންނަށް ވަޒީފާދޭ ފަރާތްތަކާމެދު ހަރުކަށި ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީވެސް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ބިދޭސީންގެ މައްސަލައަކީ އެއް ދުވަހަކުން ނުވަތަ ދެ ދުވަހަކުން ހައްލުކުރެވޭނެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެތައް އަހަރަކުން ގޯސްވަމުން އައިސްފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. ނަމަވެސް، 138،000 އަށްވުރެ ގިނަ ވިސާ ބާތިލު ނުވަތަ ސައްހަ ނުވުމާއި، 3،800 މީހުން ގެއްލިފައިވުމަކީ ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަގުތުން ވަގުތަށް ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީތެރިކަމާއެކު، ހަރުދަނާ ސިޔާސަތުތަކެއް ތަންފީޒުކޮށްގެން މެނުވީ މި ނުރައްކާތެރި ކާރިސާއިން ގައުމު ސަލާމަތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މިހާރު ފަށާފައިވާ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ނަތީޖާ ފެންނަން ފަށާފައި ވާއިރު، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މި މަސައްކަތް އިތުރަށް ހަރުދަނާކޮށް ފުޅާކުރުމަކީ ސަރުކާރުން މިހާރުން މިހާރަށް ނިންމަންޖެހޭ މުހިންމު ނިންމުމެކެވެ.
