އިންޑިއާގެ ވެރިރަށް ދިއްލީގެ މަގުތަކަކީ އަބަދުވެސް ކާރޫބާރޫ ބޮޑު، އަޑުގަދަ އަދި ދުން ބޯ މަގުތަކެކެވެ. މި މަގުތަކުގައި ދުއްވާ އެތައް މިލިއަން ރިކްޝާތަކާއި ސައިކަލުތަކާ ނުލައި ދިއްލީ ސިފަކުރުމަކީ ދަތި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މި އުޅަނދުތަކުން ބޭރުކުރާ ވިހަ ދުމުގެ ސަބަބުން އިންސާނުންގެ ސިއްހަތަށް ނުރައްކާވާ މިންވަރަށް އެ ސަހަރުގެ ވައި ވަނީ ނުސާފުވެފައެވެ. މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމުގެ ގޮތުން، ދިއްލީގެ ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ ޕެޓްރޯލް އަދި ގޭހުން ދުއްވާ އުޅަނދުތައް މަޑުމަޑުން މަދުކޮށް، އޭގެ ބަދަލުގައި އިލެކްޓްރިކް އުޅަނދުތައް ތައާރަފުކުރުމުގެ ބޮޑު ސިޔާސަތެއް އިއުލާނުކޮށްފައެވެ.
ދަ ގާޑިއަން ނޫހުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ސިޔާސަތުގެ ދަށުން ކުރިއަށް އޮތް ދެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޕެޓްރޯލް ސައިކަލު، އޮޓޯރިކްޝާ، ކުދި ޓްރަކް އަދި ބަސް ފަދަ އުޅަނދުތައް އަލަށް ރަޖިސްޓަރީކުރުން ހުއްޓާލާނެއެވެ. މި ބަދަލު ގެނައުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ވަނީ ވަކި މަރުހަލާތަކެއް ކަނޑައަޅާފައެވެ. އެގޮތުން، 2027 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އަލަށް ލައިސަންސް ބޯޑު ދޫކުރާނީ ހަމައެކަނި އިލެކްޓްރިކް ކުދި ޓްރަކްތަކަށާއި އީ-ރިކްޝާތަކަށެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން 2028 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން، އަލަށް ލައިސަންސް ބޯޑު ދޫކުރާނީ ހަމައެކަނި އީ-ސްކޫޓަރުތަކަށާއި އިލެކްޓްރިކް ސައިކަލުތަކަށެވެ. ދިއްލީ ސަރުކާރުގެ އަމާޒަކީ 2030 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އަންނައިރު، އެ ސަހަރުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުތަކުގެ މަދުވެގެން 30 އިންސައްތައަކީ އިލެކްޓްރިކް އުޅަނދުތަކަށް ހެދުމެވެ.
މިފަދަ ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ސަރުކާރަށް މަޖުބޫރުވީ ސަބަބުތަކެއް ވެއެވެ. ފަހަކަށް އައިސް ދިއްލީގެ ވައި ނުސާފުވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމެވެ. ސަރުކާރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ވައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވިހަ މާއްދާތަކުގެ 23 އިންސައްތަ އުފެދެނީ އުޅަނދުތަކުން ބޭރުކުރާ ދުމުންނެވެ. މިއީ ވަކި ދާއިރާއަކުން ބަލާއިރު އެންމެ ގިނައިން ވިހަ ދުން ބޭރުކުރާ ދާއިރާއެވެ. ހާއްސަކޮށް ފިނި މޫސުމުގައި ދިއްލީގެ މަތީގައި ބޯ ދުންގަނޑެއް އުފެދި، ވައިގެ ފެންވަރު އިންސާނުންނަށް ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް ދަށްވެގެންދެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކޮންމެ އަހަރަކު އެތައް ހާސް ބަޔަކު މަރުވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުތަކުން ބުނެއެވެ. މިދިޔަ ފިނި މޫސުމުގައި ވައި ނުސާފުވުމުގެ މައްސަލަ އެތައް މަހަކަށް ދެމިގެން ދިޔުމާ ގުޅިގެން، ވެރިކަންކުރާ ބާރަތިޔާ ޖަނަތާ ޕާޓީ (ބީޖޭޕީ) ގެ ސްޓޭޓް ސަރުކާރަށް އާންމުންގެ ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކާއި މުޒާހަރާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ.
ދިއްލީގެ މަގުތަކުގައި ދުއްވާ އެތައް މިލިއަން އުޅަނދުތަކުގެ ތެރެއިން ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށްވުރެ ގިނައީ ޕެޓްރޯލް އަދި ކޮމްޕްރެސްޑް ފޮސިލް ގޭސް ބޭނުންކޮށްގެން ދުއްވާ ސައިކަލުތަކާއި ރިކްޝާތަކެވެ. އެހެންކަމުން، މި އުޅަނދުތައް އިލެކްޓްރިކް އުޅަނދުތަކަށް ބަދަލުކުރުމަކީ ވައި ސާފުކުރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް ތިމާވެށީގެ ތަޖުރިބާކާރުން ދެކެއެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް ކައުންސިލް އޮން ކްލީން ޓްރާންސްޕޯޓޭޝަންގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރު އަމިތު ބަޓް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ދެ ފުރޮޅުލީ އަދި ތިން ފުރޮޅުލީ އުޅަނދުތައް މަޑުމަޑުން ހުއްޓާލުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަކީ ދިއްލީގެ ވައި ނުސާފުވުމާ ދެކޮޅަށް ކުރާ މަސައްކަތަށް އަންނާނެ ވަރަށް ބޮޑު އިންގިލާބީ ބަދަލެކެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި އުޅަނދުތައް ޒީރޯ-އެމިޝަން ނުވަތަ ވިހަ ދުން ބޭރުނުކުރާ އުޅަނދުތަކަށް ބަދަލުކުރުން އަވަސްކުރުމުން، އުޅަނދުތަކުން ބޭރުކުރާ ދުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެ، އާންމު ސިއްހަތު ރަނގަޅުވެގެންދާނެއެވެ.
މި ސިޔާސަތު ތަންފީޒުކުރުމަށްޓަކައި އާންމުންނަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ގޮތުން ސަރުކާރުން ވަނީ ލުއިތަކެއްވެސް ދީފައެވެ. އެގޮތުން، އާ އިލެކްޓްރިކް ކާރު ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް މަގު ބޭނުންކުރުމުގެ ފީއާއި އުޅަނދުގެ ޓެކްސްއިން ބޮޑެތި އިސްތިސްނާތަކެއް ދިނުމަށް ވަނީ ނިންމާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، އީ-ރިކްޝާތައް ދުއްވާ ފަރާތްތަކަށް މިހާރު ދިމާވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ ޗާޖުކުރާނެ ތަންތަން މަދުވުން ކަމަށްވާތީ، މުޅި ސަހަރުގައި އާންމުންނަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ 30،000 އަށްވުރެ ގިނަ ޗާޖިން ޕޮއިންޓް ގާއިމުކުރުމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ވައުދުވެފައެވެ. އިންޑިއަން އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ޓެކްނޮލޮޖީ (އައިއައިޓީ) ދިއްލީގެ ސްކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ޕޮލިސީގެ އެސިސްޓެންޓް ޕްރޮފެސަރު ވިކާސް ނިމޭޝް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އިންޑިއާގައި އުފައްދާ އަގުހެޔޮ އިލެކްޓްރިކް އުޅަނދުތައް ލިބެން ހުންނަ މިންވަރު ދަނީ ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވަމުންނެވެ. އަދި މި އާ ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން އުޅަނދު އުފައްދާ ކުންފުނިތަކަށް އާ ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އިންވެސްޓްކުރުމަށް ބާރުލިބި، އާންމުންނަށް ގިނަ އިހުތިޔާރުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް އޭނާ ލަފާކުރެއްވިއެވެ.
ނަމަވެސް، މި ބަދަލާ ގުޅޭގޮތުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ހާއްސަކޮށް ދިއްލީގައި އޮޓޯރިކްޝާ ދުއްވައިގެން އާމްދަނީ ހޯދާ އެތައް މިލިއަން މީހުންނަށް މިކަމުގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރާނެއެވެ. ދިއްލީގެ ކޮނޯޓް ޕްލޭސްގައި ރިކްޝާ ދުއްވާ އުމުރުން 37 އަހަރުގެ ރާޖޭޝް ގޯޕީ ބުނި ގޮތުގައި، އެންމެ ދެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި މިފަދަ ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނެވިދާނެ ކަމާމެދު އޭނާ ޝައްކުކުރެއެވެ. އޭނާގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ އިލެކްޓްރިކް އުޅަނދުތަކުން މިހާރު ލިބޭ ވަރަށް އާމްދަނީ ނުލިބިދާނެތީއެވެ. އީ-ރިކްޝާތައް ގިނަގިނައިން ޗާޖުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށާއި، ގޭހުން ދުއްވާ އުޅަނދުތަކަށް ދެވޭހާ ދުރަށް އީ-ރިކްޝާތަކަށް ނުދެވޭނެ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ޗާޖުކުރަން އެއްގަޑިއިރު ނުވަތަ ދެގަޑިއިރު ހޭދަކުރަން ޖެހިއްޖެނަމަ، އެއީ އޭނާއަށް ގެއްލޭ އާމްދަނީއެއް ކަމަށާއި، އެކަމަށް އޭނާއަށް ކެތްނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ރާޖޭޝް ފާހަގަކުރިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އީ-ރިކްޝާ މަރާމާތުކުރާނެ ގޮތާއި ބެޓެރި ވަގަށް ނެގުން ހުއްޓުވާނެ ގޮތްވެސް އޭނާއަށް ނޭނގޭ ކަމަށް ބުންޏެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިހާރު ދިއްލީގެ ވައި ނުސާފުވެފައިވާ މިންވަރަކީ ރިކްޝާ ދުއްވާ މީހުންނަށްވެސް ކެތްކުރަން ދަތި މިންވަރެއް ކަމަށް އޭނާ ގަބޫލުކުރެއެވެ.
މި ސިޔާސަތަށް ފާޑުކިޔާ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، އާ ޕެޓްރޯލް ސައިކަލުތަކާއި ރިކްޝާތައް ހުއްޓާލުމަށް ދީފައިވާ ދެ އަހަރުގެ މުއްދަތަކީ މާ ކުރު މުއްދަތެކެވެ. އަދި މި ސިޔާސަތު ހަމައެކަނި އަމިއްލަ އުޅަނދުތަކަށް އަމާޒުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އާންމު ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ފުޅާކުރުމަށްވެސް ސަރުކާރުން މަސައްކަތްކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ތިމާވެށީގެ ހަރަކާތްތެރިއެއް ކަމަށްވާ ބަވްރީން ކަންދާރީ ވިދާޅުވިއެވެ. ދިއްލީގައި ބޮޑު މެޓްރޯ ނިޒާމެއް އޮތް ނަމަވެސް، މުޅި ސަހަރަށް އެ ނިޒާމު ފުރިހަމައަށް ގުޅިފައި ނުވުމުގެ ސަބަބުން، މީހުން އަދިވެސް ގިނައިން ބޭނުންކުރަނީ އަމިއްލަ ސައިކަލުތަކާއި ރިކްޝާތަކެވެ. ކަންދާރީ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މަގުމަތީގައި ދުއްވާ ކާރުތައް ގިނަކުރުމަކީ މައްސަލައިގެ ހައްލެއް ނޫނެވެ. ޓްރެފިކް ތޮއްޖެހުމާއި ހިރަފުސް މަދުކުރުމަށްޓަކައި، އާންމު ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ރަނގަޅުކޮށް، ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި ގޮތްތަކެއް ހޯދަން ޖެހޭނެ ކަމަށާއި، މިހާރު އިއުލާނުކޮށްފައިވާ އީވީ ސިޔާސަތުގައި އެކަންކަން ފުރިހަމަނުވާ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
