ތަހެރާނުގެ މަގުތަކަށް މިއަދު ވެރިވެފައި ވަނީ އާދަޔާ ހިލާފު ހިމޭން ކަމެކެވެ. އެއް އިރެއްގައި ހަލަބޮލިކޮށް އޮތް ބާޒާރުތަކާއި، އިންޓަނެޓުގެ ޒަރީއާއިން ގުޅިފައިވާ ޒުވާނުންގެ ދިރިއުޅުމަށް ވަނީ ކުއްލި ހުއްޓުމެއް އައިސްފައެވެ. ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 28 ވަނަ ދުވަހު އެމެރިކާއާއި އިޒްރޭލުން ފެށި ހަނގުރާމައިގެ އަސަރު، ކޮންމެ އިމާރާތެއްގެ ފާރުންނާއި، ކޮންމެ ރައްޔިތެއްގެ މޫނުމަތިން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ބަޑީގެ އަޑެއް ނޫނެވެ. މިއީ 47 އަހަރު ވަންދެން މުޅި ދުނިޔެއާ އެކަހެރިކޮށްފައި އޮތް ގައުމެއްގެ އިގުތިސާދުގެ މައިބަދަ ބިންދާލުމުގެ އަޑެވެ.
އީރާނުގެ ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ އެމެރިކާއާއި އިޒްރޭލުގެ ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުގައި 270 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދިނުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. އީރާނުގެ ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނު ފާތިމާ މުހާޖިރާނީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ގެއްލުމަކީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް ލިބުނު ގެއްލުމެއް ނޫނެވެ. ތެލާއި ގޭހުގެ ކާރުހާނާތަކާއި، ދަގަނޑާއި އެލްމިނިއަމް އުފައްދާ ތަންތަނުގެ އިތުރުން، ބްރިޖުތަކާއި، ބަނދަރުތަކާއި، ރޭލު ވިއުގަތައް ވަނީ ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ހޮސްޕިޓަލްތަކާއި ސްކޫލްތަކަށް ވެސް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައެވެ.
މަދަނީ އޭވިއޭޝަން ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު، 60 މަތިންދާބޯޓު ވަނީ ބޭނުންނުކުރެވޭ ވަރަށް ހަލާކުވެފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން 20 ބޯޓު ވަނީ އެއްކޮށް އަނދާފައެވެ. އީރާނުގައި މިހާރު އޮޕަރޭޓްކުރަނީ އެންމެ 160 ވަރަކަށް ބޯޓެވެ. މިއީވެސް އެތައް އަހަރެއް ވެފައިވާ، ބައު ބޯޓުތަކެވެ. އީރާނުގެ އެއަރލައިންތަކުގެ ޖަމިއްޔާގެ ސެކްރެޓަރީ މަގްސޫދު އަސާދީ ސަމާނީ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ހަނގުރާމައިގެ 40 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް އެއަރލައިންތަކަށް 190 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ގެއްލުން ވަނީ ލިބިފައެވެ.
އިންޓަނެޓުގެ އަނދިރިކަމާއި އިގުތިސާދީ ހީނަރުކަން
އަނެއްކޮޅުން، އީރާނުގެ 90 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ރައްޔިތުންނަށް އިންޓަނެޓުގެ ހިދުމަތް ކަނޑާލާފައި އޮންނަތާ ހަތް ހަފުތާ ވެއްޖެއެވެ. އީރާން ޗެމްބާ އޮފް ކޮމާސްގެ އިސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ އަފްޝީން ކޮލާހީ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، އިންޓަނެޓް ކަނޑާލާފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 80 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ގެއްލުން އިގުތިސާދަށް ލިބެމުންދެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ބޮޑު ދެ ބްރިޖާއި ދެ އިންޖީނުގޭގެ އަގު ގެއްލެމުންދާ ކަމަށެވެ. އަދި މިކަން ކުރަނީ އީރާނުގެ އަމިއްލަ އިދާރާތަކުން ކަމަށްވުމީ ހިތާމަހުރި ކަމެއްކަމުގައި އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީ ހަބަރުތައް ގެނެސްދޭ ވެބްސައިޓެއް ކަމަށްވާ 'ޑިޖިއާޓޯ' އިން އިންޓަނެޓް ކަނޑާލާފައިވާ ވަގުތު ގުނަމުންދިޔަ ގަޑިވެސް ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަނީ ނަގަން އަންގާފައެވެ.
47 އަހަރުގެ އެކަހެރިކަން
މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ އަސްލު ގުޅިފައިވަނީ މީގެ 47 އަހަރު ކުރިން، 1979 ވަނަ އަހަރު އީރާނަށް ގެނައި އިސްލާމީ އިންގިލާބާއެވެ. އެ ދުވަހުން ފެށިގެން އެމެރިކާއާއި ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުން ވަނީ އީރާނާ ދެކޮޅަށް ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ފަށާފައެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ ނިޒާމުން ބާކީކޮށް، ތެޔޮ ވިއްކުން މަނާކޮށް، އީރާނުގެ އިގުތިސާދު ވަނީ ނޭވާހޮޅިއަށް އެޅިފައެވެ. އެތައް ޖީލެއްގެ ޒުވާނުން ބޮޑުވެފައި ވަނީ މި އެކަހެރިކަމުގެ ތެރޭގައެވެ. ބޭސްފަރުވާއަށް ބޭނުންވާ ސާމާނާއި، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ވަސީލަތްތައް ހޯދުމަކީ އީރާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ދަތިތަކާއެކުވެސް އީރާނުން ވަނީ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފައެވެ.
ނިއުކްލިއާ މައްސަލައާއި އެމެރިކާގެ ބިރު
މިހާރު އުފެދިގެން އުޅޭ އެންމެ ބޮޑު މައްސަލައަކީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމެވެ. އެމެރިކާއިން ޔުރޭނިއަމް ފައްކާކުރުން އީރާނަށް މަނާކުރާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، އީރާނުން ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރެއް އުފައްދަފާނެކަމުގެ ބިރަށެވެ. އެމެރިކާއާއި އިޒްރޭލުން ދެކޭ ގޮތުގައި، އީރާނަށް ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު ލިބިއްޖެނަމަ، މެދުއިރުމަތީގެ ބާރުގެ ތިލަފަތް އެއްކޮށް ބަދަލުވެގެން ދާނެއެވެ. އަދި އިޒްރޭލު ވުޖޫދުވެފައި އޮތުމަށް ބޮޑު ނުރައްކަލަކާ ކުރިމަތިވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އީރާނުން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުންދަނީ އެ ގައުމުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމަކީ ހަކަތަ އުފެއްދުމަށާއި ސިއްހީ ބޭނުންތަކަށް ހިންގާ ސުލްހަވެރި ޕްރޮގްރާމެއް ކަމަށެވެ.
އެމެރިކާއިން ބޭނުންވަނީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް އެއްކޮށް ހުއްޓުވާލުމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އީރާނުން ދެކޭ ގޮތުގައި ޔުރޭނިއަމް ފައްކާކުރުމަކީ އެ ގައުމުގެ ސިޔާދަތީ ހައްގެކެވެ. އީރާނުގެ ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ ގައުމީ ސަލާމަތާބެހޭ ކޮމިޓީގެ ތަރުޖަމާނު އިބްރާހީމް ރިޟާއީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެމެރިކާއިން އީރާނުގެ ހައްގުތައް ބަލައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހުރުމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މައްޗަށް އީރާނަށް އޮތް ބާރުވެސް ހިމެނެއެވެ. އޭނާ އިންޒާރުދެއްވި ގޮތުގައި އެމެރިކާއިން އީރާނުގެ ހައްގުތައް ބަލައިނުގަންނަނަމަ، އަނެއްކާވެސް ޖެހޭނީ ހަނގުރާމައަކާ ކުރިމަތިލާށެވެ.
އާ މަޝްވަރާތަކާއި ރައްޔިތުންގެ ހާލަތު
މިހާރު އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު އާ މަޝްވަރާތަކެއް ފެށުމަށް ދަނީ ތައްޔާރުވަމުންނެވެ. ޕާކިސްތާނުގައި ބޭއްވި ފުރަތަމަ ބުރުގެ މަޝްވަރާތަކުގައި އީރާނުން ވަނީ ބަދަލު ހޯދުމުގެ މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައެވެ. އީރާނުން ވިސްނަމުންދަނީ ހުރުމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ އާގުބޯޓުތަކުން ޓެކްހެއް ނަގައިގެން، ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރިއަށް ވަރަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާނެ ކަމެކެވެ. އައިއެމްއެފް އިން މިހާރުވެސް ވަނީ ހުރުމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބަންދުވުމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ އިގުތިސާދީ ދުވެލި މަޑުޖެހޭނެކަމަށް ލަފާކޮށްފައެވެ.
ސްޓޮކްހޯމް އިންޓަނޭޝަނަލް ޕީސް ރިސާޗް އިންސްޓިޓިއުޓް (ސިޕްރީ) އިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، 2024 ވަނަ އަހަރު އީރާނުން ވަނީ އަސްކަރީ ކަންކަމަށް 8 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހަރަދުކޮށްފައެވެ. އަދި މި ބަޖެޓު ތިންގުނަ ބޮޑުކުރަން ސަރުކާރުން ވަނީ ނިންމާފައެވެ. ނަމަވެސް، އިގުތިސާދީ ގޮތުން ގައުމު އޮތީ ވަރަށް ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައެވެ. ކޮރަޕްޝަނާއި، އެމެރިކާގެ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު ވަނީ ހުސްވެފައެވެ.
ސިޔާސީ ބޭފުޅުން މަޝްވަރާގެ މޭޒުދޮށުގައި ތިއްބެވި ނަމަވެސް، އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުން ވަނީ ހުއްޓިފައެވެ. ގެދޮރު ހަލާކުވެފައިވާ މީހުންނަށް ބަދަލު ދެވޭނެ ފަދަ މާލީ ތަނަވަސްކަމެއް ސަރުކާރުގައި ނެތްކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ. ބޭހާއި ކާބޯތަކެތީގެ އަގުތައް އުފުލެމުން ދާއިރު، އިންޓަނެޓް ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެތައް ބައެއްގެ ވަޒީފާ ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. ވީޕީއެން ވިއްކާ ކަޅު ބާޒާރެއް އުފެދި، ބޭރު ދުނިޔެއާ ގުޅުމަށް އާންމުން ދަނީ ބޮޑެތި ހަރަދުތަކެއް ކުރަމުންނެވެ.
ތަހެރާނުގެ ތާޖްރީޝް މައިދާނުގައި ބަހައްޓާފައިވާ މައުރަޒެއްގައި ފެންނަން ހުރީ މީނާބަށް ދިން ހަމަލާގައި ޝަހީދުވި ކުޑަކުދިންގެ ތަސްވީރުތަކެވެ. އެ ކުދިންގެ ލޮލުން ފެންނަނީ ބިރުވެރިކަމާއި މާޔޫސްކަމެވެ. 47 އަހަރުގެ ދިގު އެކަހެރިކަމަކަށްފަހު، އަނެއްކާވެސް ބޮޑު ހަނގުރާމައެއްގެ ވިލާގަނޑު އީރާނުގެ މައްޗަށް ވަނީ ހިޔަނި އަޅާފައެވެ. ނިއުކްލިއާ ހަކަތައިގެ ހައްގު ހޯދުމަށް ސަރުކާރުން ކުރާ މަސައްކަތުގެ އަގު އަދާކުރަން ޖެހިފައިވަނީ އާންމު ރައްޔިތުންނަށެވެ. މަޝްވަރާތަކުން ކޮންމެ ނަތީޖާއެއް ނުކުތް ނަމަވެސް، ވެއްޓިފައިވާ އިމާރާތްތަކާއި، ގެއްލިފައިވާ ފުރާނަތަކުގެ ބަދަލު 270 ބިލިއަން ޑޮލަރުން ފޫނުބެއްދޭނެކަން ޔަގީނެވެ.
