ނޭޕާލާއި ޗައިނާ ގުޅޭ ބޯޑަރު ސަރަހައްދަށް އައި ބޮޑު ފެންގަނޑެއްގެ ސަބަބުން 270 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެ، 1،300 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ގެއްލިއްޖެއެވެ. ބުދަ ދުވަހު ހިނގި މި ހާދިސާގައި ކުއްލިއަކަށް އައި ބޮޑު ފެންގަނޑާއެކު، ފަރުބަދަމަތީ ސަރަހައްދުތަކުގެ ގިނަ އަވަށްތަކެއް ވަނީ އެއްކޮށް ދޮވެވިގެން ގޮސްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މުހިންމު ބްރިޖުތަކާއި މަގުތައް ހަލާކުވެ، މުވާސަލާތީ ގުޅުންތައް ކެނޑުމުގެ ސަބަބުން މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ވަނީ ބޮޑެތި ހުރަސްތަކަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. މިއީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ހިމާލިޔާ ފަރުބަދަތަކުގެ ސަރަހައްދަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު އެއް ކާރިސާ ކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ބުނެފައިވެއެވެ.
މި ހާދިސާގައި ގެއްލުނު މީހުންގެ ޖުމްލަ އަދަދު 1،384 އަށް އަރާ ކަމަށް ދެ ގައުމުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ބުނެފައިވެއެވެ. ނޭޕާލްގެ އިދާރާތަކުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެ ގައުމުގެ ފަޅިން 826 މީހަކު ގެއްލިފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި 517 ބިދޭސީން ހިމެނެއެވެ. އަދި ޗައިނާގެ ފަޅިން 558 މީހަކު ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް އެ ގައުމުގެ އޮފިޝަލުން ބުނެފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި 260 ބިދޭސީން ހިމެނޭ ކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ. މިއާއެކު، ގެއްލުނު ބިދޭސީންގެ ޖުމްލަ އަދަދު ވަނީ 777 އަށް އަރާފައެވެ. މި ބިދޭސީންނަކީ ފަރުބަދަމަތީ ސަރަހައްދުތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރަމުން ދިޔަ ފަތުރުވެރިންނާއި އެކި މަސައްކަތްތަކުގައި އުޅުނު މީހުންނެވެ. ގެއްލުނު މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާއިރު، މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު އަދިވެސް އިތުރުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށް އޮފިޝަލުން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އާއިލާތަކުން އެ މީހުންގެ ތިމާގެ މީހުންގެ ހަބަރެއް ނުވެގެން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރަމުންދާއިރު، ގިނަ ބަޔަކާ ގުޅޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތްތާ 24 ގަޑިއިރަށް ވުރެ ގިނަ ވަގުތު ވަނީ ފާއިތުވެފައެވެ.
މި ހާދިސާ މެދުވެރިވާން ދިމާވި ސަބަބަކީ ނޭޕާލްގެ ރަސުވާ ޑިސްޓްރިކްޓުގައި އޮތް ގްލޭސިއާއެއްގެ ބޮޑު ބައެއް ކަނޑައިގެން ގޮސް ވެއްޓުން ކަމަށް އެމެރިކާގެ ޖިއޮލޮޖިކަލް ސާވޭ (ޔޫއެސްޖީއެސް) އިން ބުނެފައިވެއެވެ. އެ އިދާރާއިން ކަށަވަރުކޮށްދިން ގޮތުގައި، މިއީ ބިންހެލުމެއްގެ ސަބަބުން ހިނގި ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ގްލޭސިއާ ވެއްޓުނު ބާރުމިނުގެ ސަބަބުން 5.2 މެގްނިޓިއުޑްގެ ބިންހެލުމަކާ އެއްވަރުގެ ލޮޅުމެއް އުފެދުނު ކަމަށް ޔޫއެސްޖީއެސް އިން ބުނެފައިވެއެވެ. ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތައް ދިރާސާކުރާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ސައިންސްވެރިންގެ ޓީމަކުން ބުނި ގޮތުގައި، ބުދަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު 8:37 ހާއިރު، ގާތްގަނޑަކަށް 1 ކިލޯމީޓަރު (0.62 މޭލު) މަތިން ގަނޑުފެންގަނޑު ވަނީ ތިރީގައި އޮތް ވާދީއަށް ވެއްޓިފައެވެ. މިހާ މަތިން އައިސް ޖެހުނު ބާރުމިނުގައި، ފެނާއި ކިސަޑު އެއްވެ، ބިޔަ ފާރެއް ފަދައިން ކުރިމަތީގައި ހުރި ހުރިހާ އެއްޗެއް ވަނީ ސުންނާފަތިކޮށްލާފައެވެ. މި ފެންގަނޑު ދަތުރުކުރި މަގުގައި ހުރި ގެދޮރާއި އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ވަނީ އެއްކޮށް ހަލާކުވެފައެވެ.
ކެނެޑާގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ކެލްގަރީގެ ޖިއޮލޮޖިސްޓް ޑެނިއަލް ޝޫގަރ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ހަމައެކަނި ގްލޭސިއާއެއް ވެއްޓިގެން މިހާ ބޮޑު ހަކަތައެއް ނުއުފެދޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ހަމަ އެ ވަގުތު ބިންގަނޑެއް ކަނޑައިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ގަނޑުފެނާއި ހިލަތައް ތިރިއަށް ފައިބައިގެން އައި ބާރުމިނުގައި ގަނޑުފެންތައް ވިރި، މަގުމަތިން ކިސަޑާއި ވެލި އެއްވެގެން އާދަޔާ ހިލާފު ބޮޑު ފެންގަނޑެއް އުފެދުނީ ކަމަށް ޝޫގަރ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މިއީ ގަބޫލުކުރަން ދަތި މިންވަރެއްގެ ގިނަ ފެނެވެ. އަދި މިހާ ގިނަ ފެން އައީ ކޮންތާކުންކަން ހޯދުމަކީ މިކަމުގައި އޮތް އެންމެ އުނދަގޫ މަސައްކަތް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ސައިންސްވެރިން އަންނަނީ މި ހާދިސާ ހިނގަން މެދުވެރިވި ސީދާ ސަބަބުތައް އިތުރަށް ދިރާސާކުރަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ގަނޑުފެންތައް ވިރުމަށް މެދުވެރިވި މިންވަރު ދެނެގަތުމަށް ދިރާސާތައް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.
މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ދެ ގައުމުން ވެސް ކުރިއަށްގެންދާއިރު، ޗައިނާގެ ރެސްކިއު ޓީމުތަކަށް ހާދިސާގެ މައިގަނޑު ސަރަހައްދު ކަމަށްވާ ޖިރޮންގް ޕޯޓަށް ދެވުނީ ހާދިސާ ހިނގިތާ 22 ގަޑިއިރު ފަހުންނެވެ. ޗައިނާގެ ދައުލަތުގެ މީޑިއާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މަގުތައް ބެދިފައިވުމާއި މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ޓީމުތަކަށް ދިއުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް އެޅުނެވެ. ނަމަވެސް، 141 މީހުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ފުރަތަމަ ރެސްކިއު ޓީމު މިހާރު ވަނީ އެ ސަރަހައްދަށް ގޮސްފައެވެ. އަދި މީހުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި މަތީގައި އުދުހޭ އެމްއައި-171 މަރުކާގެ ހެލިކޮޕްޓަރެއް ވެސް ވަނީ ފޮނުވާފައެވެ. ޖިރޮންގް ޕޯޓަކީ ޗައިނާއާއި ނޭޕާލާ ދެމެދު ކުރެވޭ ވިޔަފާރީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ހިއްސާކުރާ މުހިންމު ބަނދަރެކެވެ. މި ބަނދަރަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ސަބަބުން ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވޭ ވިޔަފާރިއަށް ވަނީ ބޮޑު ހުއްޓުމެއް އައިސްފައެވެ.
ނޭޕާލްގައި ވެސް ފެންގަނޑު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ރެސްކިއު ހެލިކޮޕްޓަރުތައް ތިރިކުރުމަށް ވަނީ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. ނޭޕާލްގެ ސިފައިންނާއި ފުލުހުން އެ ސަރަހައްދުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން އަންނައިރު، މަގުތައް ހަލާކުވެފައިވުމުން އެހީ ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ވަނީ އުނދަގޫވެފައެވެ. ނޭޕާލްގެ ވެރިރަށް ކަތަމަންޑޫއާއި އެހެން ސަރަހައްދަތަކާ ގުޅުވައިދޭ މައި މަގ ކަމަށްވާ ޕްރިތްވީ ހައިވޭގެ ދަތުރުފަތުރު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ހުއްޓިފައެވެ. އާންމުކޮށް މުދާ އުފުލާ ލޮރީތަކާއި ބަސްތަކުން ފުރިފައި އޮންނަ މި މަގުން މިހާރު ދަތުރުކުރަނީ މަދު އުޅަނދެކެވެ. ފުލުހުންނާ ހަވާލާދީ ސީއެންއެން އިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ކަތަމަންޑޫގެ ހުޅަނގުން 50 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި އޮންނަ ގަލްޗީއާ ހަމައަށް އެކަނި މިހާރު އެ މަގުން ދަތުރުކުރެވެއެވެ. އެއަށްވުރެ ކުރިއަށް ދެވެން ނެތުމުން، އެހީގެ ސާމާނު އުފުލުމަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
މި ކާރިސާއާ ގުޅިގެން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން އަންނަނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެމުންނެވެ. އދ. އިން ވަނީ އެ ޖަމިއްޔާގެ ގްލޯބަލް އިމަޖެންސީ ފަންޑު (ސީއީއާރްއެފް) އިން 2 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީއެއް ކަނޑައަޅާފައެވެ. އދ. ގެ އަންޑަރ-ސެކްރެޓަރީ-ޖެނެރަލް ފޯ ހިއުމެނިޓޭރިއަން އެފެއާޒް ޓޮމް ފްލެޗަރ އެކްސްގައި ކުރެއްވި ޕޯސްޓެއްގައި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ފައިސާ ބޭނުންކުރާނީ ސިއްހީ ފަރުވާއާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ސާފު ބޯފެން ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) ގެ މުވައްޒަފުން 10،000 މީހުންނަށް ތިން މަސްދުވަހަށް ބޭނުންވާ މެޑިކަލް ކިޓާއެކު އެ ސަރަހައްދުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން އަންނަ ކަމަށް އދ. އިން ބުނެފައިވެއެވެ. ސޭވް ދަ ޗިލްޑްރަން އިން ނޭޕާލްގެ ނުވާކޮޓް ޑިސްޓްރިކްޓަށް މުވައްޒަފުން ފޮނުވަން ފަށާފައިވާއިރު، ނޭޕާލް ރެޑް ކްރޮސް އިން ވަނީ ވަގުތީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ 200 ޕެކޭޖު ފޮނުވާފައެވެ.
އެމެރިކާގެ ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް މާކޯ ރޫބިއޯ އަދި ކެނެޑާގެ ބޮޑުވަޒީރު މާކް ކާރނީ ވަނީ ނޭޕާލް ސަރުކާރަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި އިންޑިއާއާއި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން (އީޔޫ) އިން ވެސް ވަނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެކަން އިއުލާންކޮށްފައެވެ. މި ކާރިސާއާ ގުޅިގެން ތިބެޓްގެ ރޫހީ ލީޑަރު ދަލައި ލާމާ ވަނީ މަރުވި މީހުންނަށް ހެޔޮދުއާކުރައްވައި، މިއީ މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަމަކަށް ވެދާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. ޗައިނާގެ ދައުލަތުގެ މީޑިއާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ކުރިއަށް އޮތް ތިން ދުވަހު ވެސް އެ ސަރަހައްދަށް ވާރޭވެހޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭތީ، އިތުރު ބިންގަނޑު ކަނޑައިގެން ދިއުމާއި ފެންބޮޑުވުމުގެ ނުރައްކާ އަދިވެސް އެބައޮތެވެ. މީގެ އިތުރުން، ވެއްޓިފައިވާ ފަސްގަނޑުތަކުގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ ވަގުތީ ޑޭމްތައް ފަޅައިގެން ގޮސްފާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ވެސް ވަނީ ދީފައެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުން ރައްކާތެރި ހިސާބުތަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އަންނަނީ ކުރަމުންނެވެ.
