މެދުއިރުމަތީގެ ސަލާމަތީ ނިޒާމު އެތައް ދުވަހެއް ވަންދެން ބިނާވެފައި އޮތީ އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުގެ އިއްތިހާދާއި އީރާނާ ދެމެދު އޮންނަ ވާދަވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއި ތުރުކީ އަދި ޕާކިސްތާނުން ސޮއިކުރި އާ ދިފާއީ އެއްބަސްވުމާއެކު، ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ބޭރުގެ ބާރުތަކަށް ދޫކޮށްނުލައި އަމިއްލައަށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ބަހުސް ވަނީ ފެށިފައެވެ. މިއީ މެދުއިރުމަތީގައި ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމަތަކާއި ނުތަނަވަސްކަމުގެ ތެރެއިން އުފަންވި މުހިންމު އިއްތިހާދެއް ކަމަށް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ.
އެއްބަސްވުމުގެ އަސާސަކީ ކޮބާ؟
"މައްކާ ޖޮއިންޓް ޑިޓަރެންސް އެގްރީމަންޓް" ގެ ނަމުގައި ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ މައްކާގައި ސޮއިކުރި މި އެއްބަސްވުމުގެ އެންމެ މުހިންމު ނުކުތާއަކީ، މި ތިން ގައުމުން ކުރެ ގައުމަކަށް ދޭ ހަތިޔާރުއެޅި ހަމަލާއަކީ ތިން ގައުމަށް އެއްކޮށް ދޭ ހަމަލާއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެއްވީ ތުރުކީގެ ރައީސް ރަޖަބް ތައްޔިބު އުރުދުގާނާއި، ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ ވަލީއަހުދު މުހައްމަދު ބިން ސަލްމާންގެ އިތުރުން ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝެހްބާޒް ޝަރީފެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ފޮރިން މިނިސްޓްރީން ބުނި ގޮތުގައި، މިއީ ތިން ގައުމުގެ މެދުގައި އޮތް ތާރީހީ ގުޅުމާއި އިސްލާމީ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމެކެވެ.
މި ވަގުތު މިފަދަ އެއްބަސްވުމަކަށް ދިޔައީ ކީއްވެ؟
އަލްޖަޒީރާއިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މިއީ ކުއްލިއަކަށް ނިންމި ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު 7 ގައި ފެށި ހަމަލާތަކާއި، އޭގެ ފަހުން އިސްރާއީލުން ގައްޒާގައި ހިންގަމުންދާ ގަތުލުއާންމުގެ ސަބަބުން މި މަޝްވަރާތައް ވަނީ ފެށިފައެވެ. އަދި އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އީރާނާ ދެކޮޅަށް ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން މިކަމަށް ވަނީ އަވަސްވެފައެވެ. އިސްރާއީލުން ލުބުނާނުގެ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައި ހިފާފައިވާއިރު، އީރާނަށް ތާއީދުކުރާ ޖަމާއަތްތަކުން ދަނީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާއަށް ޑްރޯން ހަމަލާތައް ދެމުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތައް ހުންނަ ގަލްފުގެ އެހެން ގައުމުތަކަށާއި އުރުދުންއަށްވެސް އީރާނާއި ޔަމަނުގެ ހޫތީންގެ ހަމަލާތައް ވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ.
ތިން ގައުމުގެ ބައިވެރިވުމުން ނުކުންނާނީ ކޮން ނަތީޖާއެއް؟
މާހިރުންނާ ހަވާލާދީ އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ތިން ގައުމުގެ އަސްކަރީ އަދި މާލީ ބާރުވެރިކަން އެއްކޮށްލެވޭނެއެވެ. ތުރުކީއަކީ ނޭޓޯގެ ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު އަސްކަރިއްޔާ އޮތް ގައުމެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާއަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓުކުރާ ގައުމެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނަކީ ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު އޮތް ހަމައެކަނި އިސްލާމީ ގައުމެވެ.
ތުރުކީގެ ހަސަން ކަލްޔޯންޖޫ ޔުނިވާސިޓީގެ އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސަރ މުރާޓް އަސްލާން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން އެމެރިކާގެ ހަތިޔާރަށް ބަރޯސާވުން ކުޑަކޮށް، އަމިއްލަ ދިފާއީ ސިނާއަތެއް ބިނާކުރުމަށް މި އެއްބަސްވުމުން މަގުފަހިވާނެއެވެ. އަދި އީރާނުގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާތަކުން ސަލާމަތްވުމަށްވެސް މިއީ މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
އީރާނާއި އިސްރާއީލުގެ ރައްދު
އީރާނުގެ ރަސްމީ ފަރާތްތަކުން މި އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން އަދި ވަކި އެއްޗެއް ބުނެފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް އީރާނުގެ ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރެއް ކަމަށްވާ އިބްރާހީމް ރަޒާއީ ވަނީ މިކަމަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ކަރުދާހެއްގައި ސޮއިކުރާ އެއްބަސްވުމަކުން ސައުދީއަށް ސަލާމަތްތެރިކަމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އަދި އެމެރިކާއަށް ބަރޯސާވެގެންވެސް އެކަން ހާސިލުވެފައި ނުވާ ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
އިސްރާއީލުގެ ސަރުކާރުންވެސް ރަސްމީކޮށް އެއްޗެއް ބުނެފައެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު އިސްރާއީލުގެ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަފްތާލީ ބެނެޓް ވަނީ، ތުރުކީއަކީ "އާ އީރާން" ކަމަށް ސިފަކުރައްވައި، ޕާކިސްތާނާ ގުޅިގެން އިސްރާއީލާ ދެކޮޅު އިއްތިހާދެއް ހަދަން އުޅޭ ކަމަށް ތުހުމަތުކުރައްވާފައެވެ. ރޮއިޓާސްއާ ވާހަކަދެއްކި ތުރުކީގެ އޮފިޝަލަކު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މިއީ ވަކި ގައުމަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހެދި އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ.
އިންޓަނޭޝަނަލް ކްރައިސިސް ގްރޫޕްގެ ޔާސްމީން ފާރޫގް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި ގައުމުތަކުން މިހާރު ގަބޫލުކުރަނީ ސަރަހައްދުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލު އަދި އީރާނުގެ ވާދަވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ދޫކޮށްލެވެން ނެތް ކަމަށެވެ. ގައްޒާގައި 71،000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެފައިވާއިރު، ސަރަހައްދީ ބާރުތަކުން އަމިއްލަ ދިފާއީ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަކީ މެދުއިރުމަތީގެ މުސްތަގުބަލަށް އަންނާނެ ބޮޑު ބަދަލެއް ކަމަށް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ.
