ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދީ ހާލަތާއި ދަރަނީގެ ވާހަކައަކީ މިވަގުތު އެންމެ ބޮޑަށް ސަމާލުކަން ހުއްޓިފައިވާ އެއް މައުޟޫއެވެ. ހާއްސަކޮށް 2026 ވަނަ އަހަރަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ބޮޑެތި ދަރަނިތަކެއް އަދާކުރަންޖެހޭ އަހަރެއްކަމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. މި ދަނޑިވަޅުގައި، އިންޑިއާގެ ބައެއް މީޑިއާތަކުން ދަނީ މި ހިނގާ އޭޕްރީލް މަހުގެ ތެރޭގައި އިންޑިއާއަށް 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަންޏެއް ރާއްޖެއިން ދައްކަންޖެހޭ ކަމަށް ރިޕޯޓު ކުރަމުންނެވެ.
'އިކޮނޮމިކް ޓައިމްސް' އަދި 'ހިންދުސްތާން ޓައިމްސް' ފަދަ ނޫސްތަކުން މި ވާހަކަ ތަކުރާރުކޮށް ލިޔެފައި ވާއިރު، މިއީ ކިހާވަރެއްގެ ހަގީގަތެއް އެކުލެވޭ ވާހަކައެއްތޯ ބަލައިލުން މުހިންމެވެ. ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކާއި މަރުކަޒީ ބޭންކުތަކުގެ ބަޔާންތަކުން ފެންނަން އޮތީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ.
ކަރަންސީ ސްވޮޕް މަސައްކަތްކުރާ ގޮތް
މި 400 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ އާންމުކޮށް ގައުމުތަކުން ނަގާ ދިގު މުއްދަތުގެ ލޯނެއް ނޫނެވެ. މިއީ "ކަރަންސީ ސްވޮޕް" ނުވަތަ ދެ ގައުމެއްގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ދެމެދުގައި ފައިސާ ބަދަލުކުރުމަށް ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ނަގާ ފައިސާއެވެ. މި ނިޒާމު މަސައްކަތްކުރާ ގޮތް ވަރަށް ސާފެވެ. ގައުމެއްގެ ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވް ދަށްވެ، އިމްޕޯޓުކުރުމަށާއި ބޭރުގެ ދަރަނި ދެއްކުމަށް ކުރު މުއްދަތުގެ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވުމުން، އަނެއް ގައުމުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުން ވަކި މުއްދަތަކަށް ބޭރު ފައިސާ ފޯރުކޮށްދެއެވެ.
މިސާލަކަށް، މިއީ ވިޔަފާރިއެއްގައި ވަގުތީ ގޮތުން ފައިސާ މަދުވުމުން ބޭންކުން ނަގާ 'އޯވަޑްރާފްޓް' ފެސިލިޓީއަކާ އެއްގޮތް ކަމެކެވެ. މިއީ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އަނބުރާ ދައްކާ ގޮތަށް، ނުވަތަ އެ މުއްދަތު އާކުރާ (ރޯލްއޯވާ ކުރާ) ގޮތަށް ހަމަޖެހިފައި އޮންނަ މާލީ އިންތިޒާމެކެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ދިގު މުއްދަތުގެ މާލީ ހައްލެއް ހޯދެންދެން، ވަގުތީ ގޮތުން އިގުތިސާދަށް ނޭވާލާނެ ފުރުސަތެއް ހޯދައިދިނުމެވެ.
ސާކް ފްރޭމްވޯކާއި 2024 ގެ އެއްބަސްވުން
އިންޑިއާގެ ރިޒާވް ބޭންކް (އާރްބީއައި) އާއި މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) އާ ދެމެދު އެންމެ ފަހުން ކަރަންސީ ސްވޮޕް އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރީ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މިއީ 2012 ވަނަ އަހަރު އެކުލަވާލާފައިވާ ސާކް ކަރަންސީ ސްވޮޕް ފްރޭމްވޯކްގެ ދަށުން ވެވުނު އެއްބަސްވުމެކެވެ. ސާކް ކަރަންސީ ސްވޮޕް ފްރޭމްވޯކަކީ ސާކް ގައުމުތަކަށް ބޭލެންސް އޮފް ޕޭމަންޓްސްގެ މައްސަލަތައް ދިމާވުމުން، ދިގު މުއްދަތުގެ މާލީ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖެހެންދެން ވަގުތީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އިންޑިއާއިން ތައާރަފުކުރި ނިޒާމެކެވެ.
މި އެއްބަސްވުން ބިނާވެފައިވަނީ މައިގަނޑު ދެ ބަޔެއްގެ މައްޗަށެވެ. ފުރަތަމަ ބަޔަކީ އެމެރިކާ ޑޮލަރު ނުވަތަ ޔޫރޯ އިން ފައިސާ ނެގޭ ގޮތަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ވިންޑޯއެވެ. ދެވަނަ ބަޔަކީ ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ކުރެވޭ ވިޔަފާރީގެ މުއާމަލާތްތައް ފަސޭހަކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ 30 ބިލިއަން އިންޑިއަން ރުޕީސްގެ ވިންޑޯއެވެ. ފިޗް ފަދަ ބައިނަލްއަގުވާމީ ކްރެޑިޓް ރޭޓިން އޭޖެންސީތަކުން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވަށް ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެއް ލިބިގެންދިޔައެވެ.
އޭޕްރީލް 2026 ގެ ތާރީހު އައީ ކިހިނެއް؟
ރަސްމީ އެއްބަސްވުންތައް މިހެން ހުރިއިރު، އޭޕްރީލް 2026 ގެ ވާހަކަ މީޑިއާތަކުގެ ފަލަ ސުރުހީތަކަށް އެރީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މީގެ އަސްލަކީ ރާއްޖެއިން ބައިނަލްއަގުވާމީ ބާޒާރުގައި ވިއްކާފައިވާ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކް ބޮންޑެވެ. މި ސުކޫކްގެ މުއްދަތު ހަމަވެ، އެ ފައިސާ އެއްކޮށް އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ތާރީހަކީ 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހެވެ. އެއީ މިމަހެވެ. އެ ފައިސާ ދައްކާ ހަލާސް ކޮށްފިއެވެ.
މާލީ ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އިންޑިއާގެ ނޫސްތަކަށް އޮޅުން އަރާފައިވަނީ މި ހިސާބުންނެވެ. ރާއްޖޭގެ ދަރަނީގެ ވާހަކަ ލިޔާއިރު، ސުކޫކް ދައްކަންޖެހޭ ތާރީހާއި، އިންޑިއާއިން ނަގާފައިވާ 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސްވޮޕް ފެސިލިޓީ އެއްކޮށްލެވި، މުޅި ޖުމްލަ ދަރަނި އޭޕްރީލް މަހު ދައްކަންޖެހޭ ކަމަށް ރިޕޯޓު ކުރެވެން ފެށީއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ މާލީ ގޮތުން ބަލާއިރު މުޅިން ތަފާތު ދެ މުއާމަލާތެކެވެ.
ރަސްމީ ތާރީހަކީ 2027
އިންޑިއާގެ ރިޒާވް ބޭންކުން އާންމުކޮށްފައިވާ ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކާއި، އެމްއެމްއޭގެ ރިޕޯޓުތަކަށް ބަލާއިރު، 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސްވޮޕް އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވާނީ 2027 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހުއެވެ.
އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކް (އޭޑީބީ) ގެ އައުޓްލުކް ރިޕޯޓުތަކުގައިވެސް މި ސްވޮޕްގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީހެއް ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ 2027 ވަނަ އަހަރެވެ. އެހެންކަމުން، އޭޕްރީލް 2026 ގައި މި ފައިސާ އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ރަސްމީ އެއްވެސް އިދާރާއެއްގެ ލިޔެކިޔުމަކުން ސާބިތުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
މުއްދަތު އިތުރުކުރުމާއި 'ރޯލްއޯވާ' ކުރުން
ކަރަންސީ ސްވޮޕް ފަދަ ފެސިލިޓީތަކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ކުރު މުއްދަތަކަށް ދޫކުރާ އެއްޗަކަށް ވިޔަސް، ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ.
އިންޑިއާގެ 'ހިންދުސްތާން ޓައިމްސް' އިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ރާއްޖެއިން ވަނީ މި ސްވޮޕްގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައެވެ. އަދި މީގެ ކުރިން ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން މުއްދަތު އާކޮށްދީފައިވާ ކަމަށްވެސް އެ ނޫހުން ބުނެފައިވެއެވެ.
ނަމަވެސް، މިފަދަ މާލީ އެއްބަސްވުންތަކުގައި އަމަލުކުރާ ބައިނަލްއަގުވާމީ އުސޫލުތަކެއް ހުރެއެވެ. އެގޮތުން، އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު އަލުން އާކުރުމުގެ ކުރިން ވަކި މުއްދަތެއް ވަންދެން މަޑުކުރަންޖެހޭ ގޮތަށް އޮންނަ "ކޫލިން-އޮފް ޕީރިއަޑް" އެއް އޮވެއެވެ. މީޑިއާ ރިޕޯޓުތައް ބުނާ ގޮތުން، ރާއްޖެއިން އެދިފައިވާ ގޮތަށް މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް ހުރަހަކީ މި ގަވާއިދެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ދެ ގައުމުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުންވެސް ރަސްމީކޮށް ވަކި އެއްޗެއް ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.
ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ދަރަނީގެ ބުރަ ބޮޑުކަމީ ދެބަސްވެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރަކީ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކް އަދާކުރަންޖެހޭ އަހަރަށް ވުމާއެކު، މާލީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެކަން ކަށަވަރެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިންޑިއާގެ މީޑިއާތަކުން ބުނާ ފަދައިން މި ހިނގާ އޭޕްރީލް މަހު ސީދާ 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސްވޮޕް ފައިސާ އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭކަން ރަސްމީ އެއްވެސް ލިޔެކިޔުމަކުން ކަށަވަރެއް ނުކުރެވެއެވެ.
ދެ ގައުމުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ދެމެދުގައި ވެފައިވާ ރަސްމީ އެއްބަސްވުން ބުނާ ގޮތުންނަމަ، އެ މާލީ އިންތިޒާމުގެ މުހުލަތު 2027 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހާ ހަމައަށް ދެމިއޮންނާނެއެވެ.
