އިންޑިއާ ސަރުކާރުގެ އެހީގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ދޭން ނިންމާފައިވާ 48.50 ބިލިއަން ރުޕީސް (506.58 މިލިއަން ޑޮލަރު) ގެ ކްރެޑިޓް ލައިނަށް މިދިޔަ އޮގަސްޓު މަހުގެ 27 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން އަމަލުކުރަން ފަށާފައިވާ ކަމަށް ރިޒާވް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (އާރްބީއައި) އިން ބުނެފިއެވެ. ސެޕްޓެންބަރު 23 ގައި އާރްބީއައިއިން ނެރުނު ސާކިއުލާއެއްގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި، މި ފެސިލިޓީއަކީ ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކަށް ފައިސާ ހޯދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެ އޮނިގަނޑެކެވެ. މި ކްރެޑިޓް ލައިންގެ ދަށުން ފައިސާ ދޫކުރާނީ ވަކިވަކި މަޝްރޫއުތަކަށް ހަދާ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. މިއީ ފާސްކުރެވޭ މަޝްރޫއުތަކަށް ލޯނުގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ދޫކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ފެސިލިޓީއަކަށް ވާއިރު، މިއަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ މާނައަކީ މުޅި އަދަދު އެއްފަހަރާ ރާއްޖެއަށް ޖަމާކުރުން ނޫން ކަމަށް ކަމާބެހޭ ލިޔެކިޔުންތަކުން ދައްކައެވެ. މި ފެސިލިޓީގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއަށާއި އެހެނިހެން މުހިންމު ދާއިރާތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމަށް އިތުރު މަގަކަށް ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމަށް އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ފާހަގަކުރެއެވެ. ނަމަވެސް، ކޮންމެ މަޝްރޫއަކަށް ފައިސާ ދޫކުރާނީ އެ މަޝްރޫއެއް ވަޒަންކޮށް، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ވެވޭ ވަކި އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުންނެވެ.
އެއްބަސްވުމުގެ ފަސްފަހަތް
މި ކްރެޑިޓް ލައިންގެ މައިގަނޑު އެއްބަސްވުމުގައި ދިވެހި ސަރުކާރާއި އެކްސްޕޯޓް-އިމްޕޯޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (އެކްޒިމް ބޭންކް) އާ ދެމެދު ސޮއިކޮށްފައިވަނީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 25 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެއީ އިންޑިއާގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދުރަ މޯދީ ރާއްޖެއަށް ކުރެއްވި ރަސްމީ ދަތުރުފުޅުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެ ދަތުރުފުޅުގައި، ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް އެންމެ ބޭނުންތެރި އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކަށް މި ޕެކޭޖުގެ ދަށުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެ ކަމަށް މޯދީ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އިންޑިއާއިން މީގެ ކުރިންވެސް ވަނީ ރާއްޖޭގެ މަގުހެދުމަށާއި، ވައިގެ ބަނދަރުތަކާއި، ކަނޑުގެ ބަނދަރުތަކުގެ އިތުރުން ފެނާއި ނަރުދަމާ އަދި މަސްވެރިކަމުގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައެވެ. މި މަޝްރޫއުތަކުން ދައްކައިދެނީ ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ތަރައްގީގެ ގުޅުމުގެ ފުޅާމިނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އަލަށް އަމަލުކުރަން ފެށި މި ފެސިލިޓީގެ ދަށުން ހިންގާނެ ވަކި މަޝްރޫއުތަކެއްގެ ލިސްޓެއް އަދި ރަސްމީކޮށް އިއުލާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކުރީގެ މަޝްރޫއުތަކަކީ މި ކްރެޑިޓް ލައިންގެ ދަށުން ހިންގާނެ ކަންކަން ކަމުގައި ބެލުމުގެ ޖާގައެއް ނެތެވެ.
ފައިސާ ދޫކުރުމުގެ ޝަރުތުތަކާއި އުސޫލުތައް
އާރްބީއައިގެ ސާކިއުލާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، މި ފެސިލިޓީގެ ދަށުން ފައިސާ ދޫކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ ވަކިވަކި މަޝްރޫއުތަކަށް ހަދާ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި ކޮންމެ އެއްބަސްވުމެއްގެ އަގު މަދުވެގެން 5 ބިލިއަން ރުޕީސްއަށް އަރަންޖެހޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، އެއް އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ހިންގާ ކޮންމެ ވަކި މަޝްރޫއެއްގެ އަގު އެ މިންވަރަށް އެރުން ލާޒިމުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި ފެސިލިޓީގެ ދަށުން ހިންގާ މަޝްރޫއުތަކަށް ބޭނުންވާ މުދަލާއި، މަސައްކަތް އަދި ހިދުމަތުގެ މަދުވެގެން 75 ޕަސެންޓް ހޯދަންޖެހެނީ އިންޑިއާގެ ކުންފުނިތަކުންނެވެ. ބާކީ 25 ޕަސެންޓް އެހެން ގައުމުތަކުން ހޯދުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. މި ޝަރުތުތަކުގެ ސަބަބުން، އިންޑިއާގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ބޮޑެތި ފައިދާތަކެއް ކުރާނެ ކަމަށް މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، އެކްސްޕޯޓް އޭޖެންސީތަކަށް ދޭންޖެހޭ ކޮމިޝަން ދެއްކުމަށް މި ކްރެޑިޓް ލައިންގެ ފައިސާ ބޭނުން ނުކުރެވޭނެ ކަމަށްވެސް އާރްބީއައިއިން އަންގާފައިވެއެވެ. ފައިސާ ދޫކުރުމުގެ ސުންގަޑިއެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ކޮންޓްރެކްޓް ނިމޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ތާރީހުން ފެށިގެން 48 މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތެކެވެ. މިއީ ލޯނު އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތެއް ނޫނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މަޝްރޫއަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ނެގުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތެވެ.
އަމާޒުކުރާ ދާއިރާތަކާއި އެހެނިހެން އެއްބަސްވުންތައް
އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި އާ ކްރެޑިޓް ލައިންގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ އުމްރާނީ ތަރައްގީއާއި އެހެނިހެން ތަރައްގީގެ ހަރަކާތްތަކަށް ފައިނޭންސް ކުރުމެވެ. ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ އިސްކަންދޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ބޯހިޔާވަހިކަމާއި ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ހިމެނުނު ނަމަވެސް، މި ފެސިލިޓީގެ ދަށުން ވަކި ދާއިރާތަކަކަށް ނުވަތަ ވަކި ރަށްތަކަކަށް ފައިސާ ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެ ތަފްސީލެއް ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކުން އަދި ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ސިއްހީ ދާއިރާއާއި، ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް މި ފައިސާއިން ހަރަދުކުރާނެ މިންވަރެއް އަދި ނޭނގެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ކުރިއަށްދިޔަ ރަސްމީ މަޝްވަރާތަކުގައި މަސްވެރިކަމާއި އެކުއަކަލްޗަރ، ބޭހުގެ މިންގަނޑުތައް، މޫސުމާބެހޭ ދާއިރާ، ޑިޖިޓަލް ޓްރާންސްފޯމޭޝަން އަދި ކްރޮސް-ބޯޑަރ ޕޭމަންޓް ފަދަ ދާއިރާތަކުންވެސް އެއްބަސްވުންތަކެއް ވެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ މައިގަނޑު ކްރެޑިޓް އެއްބަސްވުމާ ވަކިން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ހުރިހާ ކަމަކަށް ހަރަދުކުރާނީ މި ކްރެޑިޓް ލައިންގެ ތެރެއިން ކަމެއް އަދި ކަށަވަރެއް ނުވެއެވެ.
ލޯނު އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ލުއިތަކެއް އަދި ޑޮލަރުގެ އަގަށް އައި ބަދަލު
މޯދީގެ ދަތުރުފުޅުގައި އިއުލާންކުރި މާލީ ޕެކޭޖުގެ ތެރޭގައި، ކުރިން ނަގާފައިވާ ލޯނުތައް އަނބުރާ ދެއްކުމަށްވެސް ލުއިތަކެއް ދީފައިވެއެވެ. އިންޑިއާ ސަރުކާރުން ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި، ކުރިން ދޫކޮށްފައިވާ ކްރެޑިޓް ލައިންތަކުގެ އެއްބަސްވުންތަކަށް ގެނައި ބަދަލާއެކު، ރާއްޖެއިން އަހަރަކު އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ މިންވަރު 51 މިލިއަން ޑޮލަރުން 29 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ވަނީ ކުޑަކޮށްދީފައެވެ. މިއީ އަލަށް ހަމަޖެހުނު ކްރެޑިޓް ލައިނާ ގުޅުމެއް ނެތް، ވަކި ލުޔެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ރައީސް އޮފީހުން މި އެއްބަސްވުން ސިފަކޮށްފައިވަނީ 565 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ކްރެޑިޓް ލައިނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، ސެޕްޓެންބަރު 2026 ގައި ރޮއިޓާސްއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވަނީ މިއީ 506.58 މިލިއަން ޑޮލަރު ކަމަށެވެ. މި ތަފާތު އައިސްފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގެ އަސްލު އަދަދު ކަމަށްވާ 48.50 ބިލިއަން ރުޕީސް، ޑޮލަރަށް މާރުކުރާއިރު އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުގެ ސަބަބުންނެވެ. ސެޕްޓެންބަރު މަހު ޑޮލަރެއްގެ އަގު ހުރީ 95.74 ރުޕީސްގައެވެ. އެހެންކަމުން، މިއީ އިއުލާންކުރި ރުޕީސްގެ އަދަދަށް އައި ބަދަލެއް ނޫނެވެ.
އިގުތިސާދީ އަސަރާއި ކުރިމަގުގެ މާލީ ޒިންމާތައް
މި ކްރެޑިޓް ލައިންގެ އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއަކީ، ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކަށް ފައިސާ ހޯދޭނެ އިތުރު މަގެއް ތަނަވަސްވުމެވެ. މަޝްރޫއުތައް ހިނގަމުންދާއިރު، ދިވެހި މަސައްކަތްތެރިންނަށާއި ވިޔަފާރިތަކަށް ސަބްކޮންޓްރެކްޓް އުސޫލުން ފުރުސަތުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ލަފާކުރެއެވެ. ނަމަވެސް، 75 ޕަސެންޓް އިންޑިއާއިން ހޯދަންޖެހޭ ޝަރުތުގެ ސަބަބުން، މި ފައިސާގެ ބޮޑު ބައެއް ސީދާ ދިވެހި ކުންފުނިތަކަށް ނުލިބޭނެއެވެ. މިއީ ލޯނު އެހީއަކަށް ވުމާއެކު، ފައިސާ ނަގާ މިންވަރަކުން ދައުލަތުގެ ދަރަނި އިތުރުވެ، ކުރިމަގުގައި އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. މި ފެސިލިޓީގެ އިންޓަރެސްޓް ރޭޓާއި، އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތު އަދި ގްރޭސް ޕީރިއަޑް ފަދަ މުހިންމު މައުލޫމާތުތައް އާންމުކޮށްފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކުން އަދި ސާފެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދަށް ކުރާނެ ފައިދާއާއި އުފުލަންޖެހޭ މާލީ ބުރަ އެންމެ ރަނގަޅަށް ވަޒަންކުރެވޭނީ މަޝްރޫއުތަކުގެ ލިސްޓާއި ލޯނުގެ ޝަރުތުތައް ހާމަކުރުމުންނެވެ. މިވަގުތަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ، މި ފެސިލިޓީގެ ދަށުން އެންމެ ފުރަތަމަ ފައިސާ ހަމަޖެހިގެންދާނީ ކޮން މަޝްރޫއުތަކަކަށް ކަމާމެދު އުފެދިފައިވާ ސުވާލެވެ.
