ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ރާމަﷲގެ ހުޅަނގުން އޮންނަ ދެއިރް އައްމާރު ރެފިއުޖީ ކޭމްޕުގެ މައި ދޮރޯށި ކައިރީގައި، އިޒްރޭލު ސިފައިންގެ ހުރަސްތަކާ ހެދި އެމްބިއުލާންސަށް ނޭރި ގަޑިއިރަކަށްވުރެ ގިނައިރު މަޑުކުރަން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން، އުމުރުން އެންމެ ހަތަރު މަހުގެ އަހްމަދު މައުރޫފް ޒައިދު ވަނީ ހިތްހުއްޓިގެން މަރުވެފައެވެ. އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް އިޒްރޭލުން ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަމުންދާ "ހިފެހެއްޓުމާއި ބަންދުކުރުމުގެ" ސިޔާސަތުގެ ނަތީޖާއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ހާލަތެއް ނޫނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ފެށި ހަނގުރާމައަށް 1،000 ދުވަސް ފުރިފައިވާއިރު، މުޅި ފަލަސްތީނުގެ ހާލަތު ވަނީ މިފަދަ އެތައް ކާރިސާއަކުން ގުޅިފައެވެ.
ގާޒާގެ ސަރުކާރުގެ މީޑިއާ އޮފީހާ ހަވާލާދީ އަލްޖަޒީރާއިން ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި، ވޭތުވެދިޔަ 1،000 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގާޒާގެ 90 އިންސައްތަ ވަނީ ސުންނާފަތިކޮށްލާފައެވެ. ގާޒާގެ ސިއްހަތާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން އާންމުކޮށްފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުން ފެށިގެން މިހާތަނަށް 73،098 މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން ގެނައި "ހަމަލާތައް މެދުކަނޑާލުމުގެ" އެއްބަސްވުމަށްފަހުވެސް 1،072 މީހުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށް އެ ވުޒާރާއިން ބުނެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޑްރޯން ހަމަލާތަކާއި، ކުއަޑްކޮޕްޓަރުން ވައްޓާލި ބޮންތަކުގެ ޝިކާރައަކަށްވި ކުޑަކުދިންވެސް ހިމެނެއެވެ. އަދި ރައްކާތެރި ސަރަހައްދެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަލްމަވާސީގައި ހިޔާވަހިކަން ހޯދައިގެން ތިބި މީހުންގެ ޓެންޓުތަކަށްވެސް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ދަނީ ހަމަލާދެމުންނެވެ.
ސިއްހީ ނިޒާމަށް ދީފައިވާ ގެއްލުން
ހަނގުރާމައިގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް އަސަރެއް ކޮށްފައިވަނީ ގާޒާގެ ސިއްހީ ނިޒާމަށެވެ. ބޭހާއި ފަރުވާގެ ސާމާނު ނުލިބުމުގެ ސަބަބުން، އަލްޝިފާ ހޮސްޕިޓަލުގެ ބޭރުގައި ބަލިމީހުންނާއި ޒަހަމްވެފައިވާ މީހުން ދަނީ މުޒާހަރާކުރަމުންނެވެ. ގާޒާގެ ސިއްހީ އިދާރާތަކާ ހަވާލާދީ އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ރަފަހް ބޯޑަރު ބަންދުކޮށްފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފަރުވާއަށް ދިއުމަށް 20،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ދަނީ މަޑުކުރަމުންނެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިންނަށް އަމާޒުކޮށް ހިންގާ އަމަލުތައްވެސް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ކަމާލް އަދުވާން ހޮސްޕިޓަލުގެ ޑިރެކްޓަރު ޑރ. ހުސާމް އަބޫ ސަފިއްޔާ އިޒްރޭލުގެ ޖަލެއްގައި ހައްޔަރުކޮށްފައި ހުންނަތާ 555 ދުވަސް ވެފައިވާއިރު، އޭނާއަށް އަނިޔާކޮށްފައިވާ ކަމުގެ ނިޝާންތައް ފެންނަން ހުރި ކަމަށާއި، ނޭވާލުމަށާއި ވާހަކަދެއްކުމަށް ދަތިވެފައިވާ ކަމަށް އޭނާގެ ދަރިފުޅު އިލްޔާސް އަބޫ ސަފިއްޔާ ބުނެފައިވެއެވެ. އދ. ގެ ވޯކިންގ ގްރޫޕް އޮން އާބިޓްރަރީ ޑިޓެންޝަނުން ވަނީ އޭނާ ވަގުތުން މިނިވަންކުރުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.
ގާޒާގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް
ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ ގޮތުންވެސް ގާޒާއަށް ދަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުންނެވެ. އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕްގެ ސުލްހައިގެ ޕްލޭންގެ ދަށުން، ގާޒާގައި 20 އަހަރު ވަންދެން ވެރިކަންކުރި ހަމާސްގެ ސަރުކާރުން ވަނީ އިސްތިއުފާދީ، ޓެކްނޮކްރެޓިކް ކޮމިޓީއަކާ ވެރިކަން ހަވާލުކުރަން ނިންމާފައެވެ. ނަމަވެސް އަމަލީ ގޮތުން އަދި ބާރުތައް ހަވާލުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ނޭޝަނަލް ކޮމިޓީ ފޯ ދަ އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އޮފް ގާޒާގެ އިސްވެރިޔާ އަލީ ޝާތު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެ ކޮމިޓީން މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާ ހަވާލުވާނީ އެއް ގާނޫނެއްގެ ދަށުން ހިނގާ އެއް ވެރިކަމެއް ގާއިމުވުމުންނެވެ. މިއީ ހަމާސްގެ ހަތިޔާރު ބޭލުމުގެ މައްސަލައަށް އިޝާރާތްކުރައްވައި ވިދާޅުވި ވާހަކައެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
އެމެރިކާއިން އިސްވެ އޮވެ އެކުލަވާލާފައިވާ "ބޯޑް އޮފް ޕީސް" އިން ސައިޕްރަސްގައި ބޭއްވި ބައްދަލުވުމެއްގައި، ހަމާސްގެ ކޮންޓްރޯލް ނެތް ސަރަހައްދުތައް ވަގުތީ ގޮތުން އާރާސްތުކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ވަނީ މަޝްވަރާކޮށްފައެވެ. މި ބޯޑުން ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި، އާ ގާޒާގައި ފަލަސްތީނުގެ ރެފިއުޖީންނާ ބެހޭ އދ. ގެ އިދާރާ (އަންރުވާ) އަށް އެއްވެސް ޖާގައެއް ނޯންނާނެއެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ލީޑަރޝިޕުން ވަނީ މި ނިންމުމަކީ ރެފިއުޖީންގެ މައްސަލަ އެއްކޮށް ފޮހެލުމަށް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ބުނެ، އެކަމާ ދެކޮޅުހަދާފައެވެ.
ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ ބިންތައް ފޭރުން
ގާޒާގައި ހަނގުރާމަ ހިނގަމުންދާއިރު، ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި އިޒްރޭލުން ދަނީ ބިންތައް ފޭރުމުގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަށް ގެންދަމުންނެވެ. އިޒްރޭލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ ވަނީ، އިރުމަތީ ގުދުސްގެ އުތުރުގައި އޮންނަ ކުރީގެ ގަލަންޑިއާ އެއަރޕޯޓު އޮތް ބިމުގައި އިޒްރޭލުގެ "ހެރިޓޭޖް ސެންޓަރެއް" އެޅުމަށް ބިންގާ އަޅުއްވާފައެވެ. މިއީ އަޓަރޮޓް ސެޓްލްމަންޓް މަޝްރޫއުގެ ބައެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އިޒްރޭލުގެ ސެކިއުރިޓީ ކެބިނެޓުން ވަނީ ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ މެދުތެރޭގައި އާ 13 ސެޓްލްމަންޓެއް ހެދުމަށް ހުއްދަދީފައެވެ. ގުދުސްގެ ގަވަރުނަރޭޓުން ބުނާ ގޮތުގައި މިއީ އިރުމަތީ ގުދުސް، ފަލަސްތީނުގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކާ ވަކިކޮށްލުމަށް ރާވައިގެން ހިންގާ މަޝްރޫއެކެވެ. ފަލަސްތީނިއަން ފޯރަމް ފޯ އިޒްރޭލީ ސްޓަޑީޒްގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހަދާ އައުޓްޕޯސްޓްތަކުގެ އަދަދު ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. 2012 އިން 2022 އަށް އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް 8 އައުޓްޕޯސްޓް ހެދިއިރު، 2023 ގައި 32، 2024 ގައި 62، އަދި 2025 ގައި 86 އައުޓްޕޯސްޓް ވަނީ ހަދާފައެވެ.
ބިންތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް އިޒްރޭލުން ބޭނުންކުރާ އަނެއް އުކުޅަކީ އާސާރީ ތަންތަން އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންދިއުމެވެ. ހަލީލް (ހެބްރޮން) ގައި ހުންނަ އިބްރާހީމީ މިސްކިތް ހިމެނޭ ގޮތަށް 142 އާސާރީ ސައިޓެއްގެ ކޮންޓްރޯލް، އަސްކަރީ އިދާރާއިން މަދަނީ އިދާރާއަށް ބަދަލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިޒްރޭލުން ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. އިޒްރޭލުގެ މާލީ ވަޒީރު ބެޒަލެލް ސްމޮޓްރިޗް ވަނީ މިއީ "ސެޓްލްމަންޓް އިންގިލާބުގެ ފެށުން" ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ.
އަނިޔާވެރިކަމާއި މީހުން އަމިއްލަ ވަޒަނުން ބޭރުކުރުން
ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ވަޒަންވެރިވެގެން އުޅޭ އިޒްރޭލު މީހުން (ސެޓްލަރުން) ހިންގާ އަނިޔާވެރި އަމަލުތައް ގިނަ ފަހަރަށް ހިންގަނީ އިޒްރޭލު ސިފައިންގެ ހިމާޔަތުގައެވެ. އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ނާބުލްސްގެ ދެކުނުން އޮންނަ ޖާލޫދަށް މޫނު ނިވާކޮށްގެން ތިބި ސެޓްލަރުން ވަދެ، މީހުންގެ ގެތަކަށް ހަމަލާދީފައިވާއިރު، ސިފައިން އެކަން ހުއްޓުވަން މަސައްކަތްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި އައްލުއްބާން އައްޝަރްގިއްޔާ ކައިރީގައި ހުރި ރެސްޓޯރެންޓެއް އަންދާލައި، ފައިސާ ފޭރިގަނެފައިވާއިރު، އޭގެ ގެއްލުން 330،000 ޑޮލަރަށް އަރާނެ ކަމަށް އެތަނުގެ ވެރިފަރާތުން ބުނެފައިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ފަލަސްތީނު މީހުންގެ ގެދޮރާއި އުމްރާނީ ތަންތަން ސުންނާފަތިކުރުންވެސް ދަނީ ކުރިއަށެވެ. ބައިތުލަހަމް ކައިރީގައި އޮންނަ ބައްތީރު ފިރިހެން ކުދިންގެ ސްކޫލުގެ 60 އަހަރުވީ ކުޅިވަރު ދަނޑަކާއި، ތުގޫގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ގެއެއް އިޒްރޭލު ސިފައިން ވަނީ ބުލްޑޯޒަރުން ތަޅާލާފައެވެ. އދ. ގެ އޮފީސް ފޯ ދަ ކޯޑިނޭޝަން އޮފް ހިއުމެނިޓޭރިއަން އެފެއާޒް (އޯޗާ) އިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ހަމައެކަނި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މިހާތަނަށް ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި 2،300 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ގެދޮރު ގެއްލިފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 1،000 އަށްވުރެ ގިނަ ކުޑަކުދިން ހިމެނެއެވެ. އަދި 2023 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން 121 މުޖުތަމައުއެއް ވަނީ އެއްކޮށް ނުވަތަ ބައެއް އެމީހުންގެ ވަޒަނުން ބޭރުކޮށްލާފައެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމަކުން ދައްކައިދެނީ، ގާޒާގައި ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމައަށް 1،000 ދުވަސް ފުރިފައިވާއިރު، މުޅި ފަލަސްތީނުގައި އިޒްރޭލުން ހިންގަމުންދާ އޮޕަރޭޝަންތަކަކީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ހަމަލާތަކެއް ނޫން ކަމެވެ. އެއީ ބިންތައް ފޭރުމާއި، ސިއްހީ ނިޒާމު ހަލާކުކޮށްލުމާއި، ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުން ހުއްޓުވުމަށް ރާވައިގެން ހިންގާ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގެ ހަރަކާތްތަކެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
