ރާއްޖޭގެ ރަސްމީ އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓު އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓިފައި އޮތް ނަމަވެސް، ނުރަސްމީ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު ރެކޯޑު މިންވަރަކަށް އުފުލި، ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް އަގަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނަނީ ކީއްވެގެންތޯ މިއީ ގިނަ ބަޔަކު އުފައްދާ ސުވާލެކެވެ. ރަސްމީ ރޭޓު 15.42 ރުފިޔާގައި އޮތްއިރު، އޮގަސްޓު 13 ވަނަ ދުވަހު ނުރަސްމީ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު ވަނީ 22.45 ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ. މިއީ ރަސްމީ ރޭޓަށް ވުރެ ގާތްގަނޑަކަށް 46 އިންސައްތަ ބޮޑު އަދަދެކެވެ.
ނުރަސްމީ ބާޒާރުގައި ހެނދުނާއި ހަވީރާ ދެމެދު ޑޮލަރުގެ އަގަށް 10 ލާރިއާއި 15 ލާރިއާ ދެމެދުގެ ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ. މިކަން މިގޮތަށް މެދުވެރިވަނީ، ނުރަސްމީ ބާޒާރަކީ ކުޑަ އަދި ވަކިވަކިވެފައިވާ ބާޒާރަކަށް ވެފައި، ބޮޑު އެންމެ މުއާމަލާތަކުން ވެސް ބާޒާރުގައި ހުރި ޑޮލަރުގެ ސަޕްލައިއަށް އަސަރުކުރާތީއެވެ. މިސާލަކަށް، ވިޔަފާރިއަކަށް ކުއްލިއަކަށް 50،000 ޑޮލަރު ބޭނުންވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި، ހެނދުނު ހުރި ރޭޓުގައި ޑޮލަރު ނުލިބުމުން، ޑޮލަރު ވިއްކާ ފަރާތްތައް ހޯދުމަށް އަގު ބޮޑުކުރެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރިއަކުން ބާޒާރަށް ޑޮލަރު ނެރެފިނަމަ އަގު ދަށަށް ދެއެވެ.
ރާއްޖެއަށް ފަތުރުވެރިކަމުން އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ބޮޑު ބައެއް ރާއްޖޭގެ ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއަކަށް ނުވަދެއެވެ. ރިސޯޓުތަކާއި ކުންފުނިތަކުން އެ ފައިސާ ބޭނުން ކުރަނީ ބޭރުގެ ސަޕްލަޔަރުންނަށް ފައިސާ ދެއްކުމަށާއި، ލޯނު ދެއްކުމަށާއި، މެނޭޖްމަންޓް ފީއާއި އެހެނިހެން ހަރަދުތަކަށެވެ.
މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް 3.40 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މުދާ އެތެރެކޮށްފައިވާއިރު، ރާއްޖެއިން ބޭރުކުރެވުނީ އެންމެ 145 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ މުދަލެވެ. މި ބޮޑު ފަރަގު ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި، މުދާ އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކުން މެދުކެނޑުމެއްނެތި ޑޮލަރު ހޯދަން ޖެހެއެވެ.
ބާޒާރުގައި ޑޮލަރު ލިބެން ހުރި މިންވަރަށް ވުރެ ހަލުވިކޮށް ދިވެހި ރުފިޔާގެ ސަޕްލައި އިތުރުވުމަކީ ވެސް އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓަށް ބާރުބޮޑުވާ ކަމެކެވެ. އެމްއެމްއޭގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ފައިސާ ދައުރުވާ މިންވަރު ނުވަތަ "ބްރޯޑް މަނީ" (ފައިސާގެ ޖުމްލަ ސަޕްލައި) 2025 ވަނަ އަހަރު 71.87 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައި ވެއެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ނިޔަލަށް މި އަދަދު ވަނީ 78.66 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 21.9 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. ނަމަވެސް، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހު ރާއްޖޭގެ ޖުމްލަ ރިޒާވް ވަނީ 622.8 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ދަށަށް ގޮސްފައެވެ.
އިންޓަނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑު (އައިއެމްއެފް) އިން 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހު ނެރުނު ރިޕޯޓެއްގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރު އަމަލުކުރަން ފެށި ބޭރު ފައިސާއާ ބެހޭ ގާނޫނުގެ ސަބަބުން ޑޮލަރު ލިބުމުގެ ދަތިކަމަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ލުޔެއް ލިބި، ރިޒާވް އިތުރުވުމަށް މަގުފަހިވިއެވެ. ނަމަވެސް، އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓު ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އިގުތިސާދީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަދިވެސް ގެންނަން ޖެހޭ ކަމަށް އެ އިދާރާއިން ވަނީ އިންޒާރުދީފައެވެ.
ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިން ގައުމަށް ފޮނުވާ ފައިސާއަކީ ވެސް ޑޮލަރަށް އޮންނަ ޑިމާންޑު އިތުރުކުރުވާ ކަމެކެވެ. އެމްއެމްއޭގެ އަންދާޒާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު ބިދޭސީން ވަނީ 660.8 މިލިއަން ޑޮލަރު ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފޮނުވާފައެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްމީކޮށް ލައިސަންސް ދީފައިވާ ފަރާތްތައް މެދުވެރިކޮށް ފޮނުވާފައިވަނީ 167.6 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. މީގެ ތެރެއިން 157.5 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިން ފޮނުވި ފައިސާއެވެ.
ރާއްޖެއަށް ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެފައި ވާއިރު، ބަނގުރޫޓުވި ސްރީލަންކާގެ ރިޒާވް އިތުރުވި ގޮތާމެދު ގިނަ ބަޔަކު ސުވާލު އުފައްދައެވެ. ސްރީލަންކާގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ނިޔަލަށް އެ ގައުމުގެ ޖުމްލަ ރިޒާވް ވަނީ 7.3 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާފައެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރު އެ ގައުމުގެ އިގުތިސާދު ވަނީ 5.0 އިންސައްތައިން ކުރިއަރާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިންފްލޭޝަން 1.6 އިންސައްތައިގައި ހުރިއިރު، މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ އޯވަނައިޓް ޕޮލިސީ ރޭޓު (އޯޕީއާރު) ވަނީ 7.75 އިންސައްތައިގައި ހިފަހައްޓާފައެވެ.
ސްރީލަންކާއަށް މި ކުރިއެރުން ލިބުނީ ހަމައެކަނި ބަނގުރޫޓުވުމަކުން ނޫނެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު ބަނގުރޫޓުވުމަށްފަހު، އެ ގައުމުން ވަނީ ބޭރުގެ ދަރަނި ދެއްކުން މަޑުޖައްސާލައި، އައިއެމްއެފްގެ 2.9 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޕްރޮގްރާމެއްގެ ދަށުން ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅާފައެވެ. ފައިސާގެ އަގު ވެއްޓުމަށް ދޫކޮށްލުމާއި، މުދާ އެތެރެކުރުން މަދުކުރުމާއި، ޓެކްސް ބޮޑުކުރުމުގެ ސަބަބުން އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށަށް ދިޔައެވެ. ހަމައެއާއެކު، ފަތުރުވެރިކަން ރަނގަޅުވެ، ބޭރުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުން ފޮނުވާ ފައިސާ އިތުރުވުމަކީ ވެސް ރިޒާވް ބިނާކުރުމަށް ލިބުނު ބާރެކެވެ.
ރާއްޖޭގެ ނުރަސްމީ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ އިގުތިސާދުގައި ހުރި ބޮޑެތި މައްސަލަތަކެއްގެ ނަތީޖާއެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ އާމްދަނީގެ ބޮޑު ބައެއް އެތެރޭގެ ބާޒާރުގައި ދައުރުނުވުމާއި، މުދާ އެތެރެކުރުމަށާއި ދަރަނި ދެއްކުމަށް ބޮޑު ހޭދައެއް ކުރަން ޖެހުމަކީ މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެވެ. ހަރުދަނާ މާލީ ސިޔާސަތުތަކެއް ތަންފީޒުކޮށް، ފައިސާގެ ސަޕްލައި ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭހާ ހިނދަކު، ހަމައެކަނި ގާނޫނުތައް ތަންފީޒުކޮށްގެން ނުރަސްމީ ބާޒާރު ނައްތާލުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ.
