ދުނިޔޭގެ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، ހަނގުރާމަތަކާއި އަސްކަރީ ކުރިމަތިލުންތަކަށްފަހު ގައުމުތަކުގެ ސަރަހައްދީ ރޮނގުތައް ކުރަހަނީ ކަރުދާހުގައެވެ. ނަމަވެސް ކަރުދާހުގައި ކުރަހާ ރޮނގާއި، ބިމުގެ ހަގީގަތާ ދެމެދު އަބަދުވެސް ބޮޑު ފަރަގަކާއި ތަފާތެއް އޮވެއެވެ. މެދުއިރުމަތީގެ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، 1974 ވަނަ އަހަރު ސީރިއާއާއި އިޒްރޭލާ ދެމެދު ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅި "އަލްފާ ލައިން" އަކީ މީގެ އެއް މިސާލެވެ. އޭގެ ފަހުން އެތައް ދިހަ އަހަރެއް ފާއިތުވެ، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހު ފެށުނު ހަނގުރާމައަށްފަހު، މި މަންޒަރު ވަނީ މުޅިން ބަދަލުވެފައެވެ. މިއަދު އިޒްރޭލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ފަލަސްތީނުގެ ގާޒާއާއި، ލުބުނާނާއި އަދި ސީރިއާގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ އަސްކަރީ ކޮންޓްރޯލް ސަރަހައްދުތަކަކީ ހަމައެކަނި ރަސްމީ ބަޔާންތަކުގައި ނުވަތަ އަސްކަރީ ޗާޓުތަކުގައި ކުރަހާފައިވާ ރޮނގުތަކެއް ނޫނެވެ. އަލްޖަޒީރާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ތިން ގައުމުގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 1،000 އަކަކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް މިހާރު އޮތީ އިޒްރޭލުގެ ސީދާ އަސްކަރީ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. މިއީ ކުޑަ ސަރަހައްދެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެތައް ލައްކަ ބައެއްގެ ދިރިއުޅުމާއި ގުޅިފައިވާ، އަދި މުޅި ސަރަހައްދުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ބަދަލުކޮށްލާނެ ފަދަ ބޮޑު ބިމެކެވެ.
މިކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، އަސްކަރީ އިސްތިލާހުތަކާއި ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކުރާ ގޮތް ދެނެގަތުން މުހިންމެވެ. އާންމުގޮތެއްގައި ހަމަލާތައް މެދުކަނޑާލުމުގެ އެއްބަސްވުންތަކަށްފަހު، ދެފަރާތުގެ ސިފައިން ތިބޭނެ ހިސާބުތައް ކަނޑައަޅައި ޗާޓުތަކެއް އާންމުކުރެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް އިސްތިލާހަކީ "ޔެލޯ ލައިން" ނުވަތަ ރީނދޫ ރޮނގެވެ. މިއީ އިޒްރޭލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން އެމީހުންގެ ކޮންޓްރޯލް އޮންނަ ސަރަހައްދުތައް ވަކިކުރުމަށް ޗާޓުތަކުގައި ކުރަހާ ރޮނގަކަށް ކިޔާ ނަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ޖިއޮގްރަފިކް އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމް (ޖީއައިއެސް) އާއި ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ބިމުގައި މި ރޮނގުތައް ހުންނަނީ ކަރުދާހުގައި އޮންނަ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. ޖީއައިއެސް އަކީ ބިމުގެ ސަރަހައްދުތަކާއި އެތަންތަނަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ކޮމްޕިއުޓަރުގެ އެހީގައި ވަޒަންކޮށް، ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ ޒަމާނީ ނިޒާމެކެވެ. މި ނިޒާމުގެ އެހީގައި، އިޒްރޭލުން އިއުލާނުކުރާ ސަރަހައްދާއި، ހަގީގަތުގައި އެމީހުން ހަރަކާތްތެރިވާ ސަރަހައްދުގެ ފަރަގު ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. މިސާލަކަށް، ގޭގެ އިންފާރު ކުރަހާފައި އޮންނަ ޗާޓަކާއި، ހަގީގަތުގައި ފާރު ރާނާފައި ހުންނަ ތަނާ ދެމެދު ހުންނަ ތަފާތު ފަދައިން، އަސްކަރީ ޗާޓުތަކާއި ބިމުގެ ހަގީގަތް ވަރަށް ބޮޑަށް ތަފާތުވެއެވެ.
ގާޒާގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މި ފަރަގު ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހު ސޮއިކުރެވުނު ހަމަލާތައް މެދުކަނޑާލުމުގެ އެއްބަސްވުމަށްފަހު، އިޒްރޭލުން އާންމުކުރި ޗާޓުތަކުގައި "ޔެލޯ ލައިން" ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ގާޒާގެ ގާތްގަނޑަކަށް 200 އަކަކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއްގައެވެ. މިއީ ގާޒާގެ ޖުމްލަ ބިމުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 53 އިންސައްތައެވެ. ނަމަވެސް، އަލްޖަޒީރާގެ ތަހުގީގީ ޓީމުން ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތައް މެދުވެރިކޮށް ބެލިބެލުމުން ހާމަވި ގޮތުގައި، އިޒްރޭލު ސިފައިން ބިމުގައި ބަހައްޓާފައިވާ ރީނދޫ ކުލައިގެ ކޮންކްރީޓް ބްލޮކްތައް ހުރީ ރަސްމީ ޗާޓުގައިވާ ރޮނގާ ހަމައިގައެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި މި ބްލޮކްތައް ވަނީ އެތައް ސަތޭކަ މީޓަރެއް ކުރިއަށް ޖައްސާފައެވެ. މި ބްލޮކްތައް ހުންނަ ތަން ބަދަލުވުމަކީ ހަމައެކަނި ޗާޓަކަށް އަންނަ ބަދަލެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެތައް ބައެއްގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. މިސާލަކަށް، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 20 ވަނަ ދުވަހު ގާޒާގެ ގަވަރންމަންޓް މީޑިއާ އޮފީހުން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، އިޒްރޭލު ސިފައިން ވަނީ ގާޒާ ސިޓީގެ އިރުމަތީ ސަރަހައްދުތަކަށް ވަދެ، އެމީހުންގެ ކޮންޓްރޯލް އޮންނަ ސަރަހައްދު ހުޅަނގަށް 300 މީޓަރަށް ފުޅާކޮށްފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޝުޖާއިއްޔާ އަދި އައްތުއްފާހް އަވަށުގެ އެތައް އާއިލާއެއްގެ ގެދޮރު ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އުތުރު ގާޒާގައި އިޒްރޭލުގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތް ސަރަހައްދު ވަނީ 67.3 އަކަކިލޯމީޓަރުން 73.9 އަކަކިލޯމީޓަރަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ އުތުރު ގާޒާގެ ޖުމްލަ ބިމުގެ 54.7 އިންސައްތައެވެ.
ގާޒާގައި ފެންނަމުންދިޔަ މި އުސޫލު، ލުބުނާނުގެ ދެކުނުގައިވެސް ދަނީ ތަކުރާރުވަމުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ލުބުނާނުގައި މިކަން ހިނގަމުންދަނީ މާ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ 17 ވަނަ ދުވަހު ލުބުނާނާއެކު ވެވުނު ހަމަލާތައް މެދުކަނޑާލުމުގެ އެއްބަސްވުމަށްފަހު، އިޒްރޭލުން އާންމުކުރި ޗާޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ލުބުނާނުގެ ދެކުނުން 570 އަކަކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް އޮތީ އެމީހުންގެ އަސްކަރީ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައެވެ. މިއީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު 7 ގެ ފަހުން އިޒްރޭލުން ހިފާފައިވާ ޖުމްލަ ބިމުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށްވުރެ ބޮޑު ސަރަހައްދެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް 24 އިން މެއި 19 އަށް ނަގާފައިވާ ސެޓެލައިޓް މަންޒަރުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އިޒްރޭލުގެ އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް ހުރީ ހަމައެކަނި އިއުލާނުކޮށްފައިވާ "ޔެލޯ ލައިން" ގެ އެތެރެއަކު ނޫނެވެ. އެ ރޮނގުން ބޭރުގައިވާ އެތައް ރަށެއްގައިވެސް އިމާރާތްތައް ގޮއްވާލައި، ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދީފައިވާކަން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. މީގެ އެއް މިސާލަކީ ޒައުތަރު އައްޝަރްގިއްޔާ ކިޔާ އަވަށެވެ. އެޕްރީލް 24 ގައި ނަގާފައިވާ މަންޒަރުތަކުން އެ އަވަށުގެ އިމާރާތްތައް ސަލާމަތުން ހުރިތަން ފެނުނު ނަމަވެސް، މެއި 19 ގެ މަންޒަރުތަކުން ފެންނަނީ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ އަވަށުގެ ބޮޑު ބައެއް ސުންނާފަތިކޮށްލާފައިވާ ތަނެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ، އެއްބަސްވުންތަކުގައި ކިތަންމެ ރީތިކޮށް ރޮނގުތަކެއް ކުރަހާފައި ހުރި ނަމަވެސް، އަސްކަރީ ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން އެ ރޮނގުތައް މުގުރާލަމުންދާ ކަމެވެ.
ސީރިއާގެ ދެކުނުގެ ހާލަތު ގާޒާއާއި ލުބުނާނާ މުޅިން ތަފާތެވެ. ސަބަބަކީ، އެ ސަރަހައްދުގައި އިޒްރޭލުން ރަސްމީކޮށް އިއުލާނުކޮށްފައިވާ "ޔެލޯ ލައިން" އެއް ނުވަތަ ކޮންޓްރޯލް ކުރާ ސަރަހައްދެއް އަންގައިދޭ ޗާޓެއް ނެތުމެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ސަރަހައްދުގައި ހިނގަމުންދާ ކަންކަން ދެނެގަންނަން ޖެހެނީ ބިމުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކާއި، ހިންގާ ހަރަކާތްތަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. 1974 ވަނަ އަހަރުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ "އަލްފާ ލައިން" ހުރަސްކޮށް، އިޒްރޭލުން ވަނީ ސީރިއާގެ އެތެރޭގައި ދާއިމީ އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކެއް ގާއިމުކޮށްފައެވެ. މި މަރުކަޒުތައް ހުރީ ވަކިވަކިންނެއް ނޫނެވެ. އުތުރުން ޖަބަލް އައްޝައިހުން ފެށިގެން ދެކުނުން އުރުދުންގެ ބޯޑަރާ ކައިރީގައި އޮންނަ ޔަރްމޫކް ކޯރާ ހަމައަށް، ގުޅިފައިވާ އަސްކަރީ ފަށަލައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި މަރުކަޒުތަކާއި އެތަންތަނުގެ ނުފޫޒު ފޯރާ ސަރަހައްދުތަކަށް ބަލާއިރު، ގާތްގަނޑަކަށް 235 އަކަކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް އޮތީ އިޒްރޭލުގެ ސީދާ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައެވެ. މިއީ ރަސްމީކޮށް އިއުލާނުކޮށްފައިވާ އަދަދެއް ނޫން ނަމަވެސް، ބިމުގެ ހަގީގަތަކީ މިއީއެވެ. މިކަން ދެނެގަނެވިފައިވަނީ، ބިމުގައި ހުރި އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކާއި، އަސްކަރީ އުޅަނދުފަހަރު ހަރަކާތްތެރިވާ ގޮތް ސެޓެލައިޓް މެދުވެރިކޮށް ދިރާސާކުރުމުންނެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ސީރިއާގައި އިޒްރޭލުގެ ހަރަކާތްތައް ހަމައެކަނި މި ދާއިމީ މަރުކަޒުތަކަށް މަހުދޫދުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އާމްޑް ކޮންފްލިކްޓް ލޮކޭޝަން އެންޑް އިވެންޓް ޑޭޓާ ޕްރޮޖެކްޓް (އެކްލެޑް) ގެ މައުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް އަލްޖަޒީރާއިން އެކުލަވާލި ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު 8 އިން ފެށިގެން 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ 16 އާ ދެމެދު، އިޒްރޭލު ސިފައިން ވަނީ ބަފަރ ޒޯނުން ބޭރަށް، ސީރިއާގެ އެތެރެއަށް 800 އަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު ވަދެގަނެފައެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އިޒްރޭލުގެ އަސްކަރީ ފިޔަވަޅުތަކަކީ އެއްތަނެއްގައި ހުއްޓިފައިވާ އެއްޗެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ އަބަދުވެސް ފުޅާވަމުންދާ ދާއިރާއެއް ކަމެވެ. މިގޮތުން ހިންގި އެންމެ ފުން އެއް އޮޕަރޭޝަންގައި، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހު އިޒްރޭލު ސިފައިން ވަނީ ދަރްއާގެ ކައިރީގައި އޮންނަ ހުރްޝް އަލްޖުބައިލިއްޔާ ސަރަހައްދާ ހަމައަށް، ސީރިއާގެ އެތެރެއަށް 63 ކިލޯމީޓަރަށް ވަދެފައެވެ. މިކަމުން ދައްކައިދެނީ، ސީރިއާގައި އިޒްރޭލުގެ އަސްކަރީ ސްޓްރެޓެޖީ ބިނާވެފައިވަނީ ދާއިމީ މަރުކަޒުތަކެއްގެ މައްޗަށް އެކަނި ނޫންކަމާއި، އެއީ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހިންގާ އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ކަމެވެ. މި ހަރަކާތްތަކުގެ ސަބަބުން، ރަސްމީ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ސަރަހައްދީ ރޮނގުތަކުގެ އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ނެތްކަން ސާބިތުވެއެވެ.
މި ހުރިހާ މައުލޫމާތެއް އެއްކޮށްލުމުން ފެންނަ މަންޒަރު ވަރަށް ސާފެވެ. ގާޒާއާއި، ލުބުނާނާއި އަދި ސީރިއާ ހިމެނޭހެން ޖުމްލަ 1،000 އަކަކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް އިޒްރޭލުގެ އަސްކަރީ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތްއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި ކުރަހާފައިވާ ރޮނގުތަކަކުން ދެނެގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޒަމާނީ ސެޓެލައިޓް ޓެކްނޮލޮޖީއާއި އޯޕަން ސޯސް ޑޭޓާގެ އެހީގައި މިއަދު މިވަނީ ސިޔާސީ މޭޒުދޮށުގައި ދައްކާ ޗާޓުތަކާއި، ބިމުގައި ހިނގަމުންދާ ހަގީގީ ހާދިސާތަކާ ހުރި ބޮޑު ފަރަގު ހާމަވެފައެވެ. އެއްބަސްވުންތަކުގައި ސޮއިކުރެވި، ރަސްމީ ޗާޓުތައް އާންމުކުރި ނަމަވެސް، އަސްކަރީ ބާރުވެރިކަން ފުޅާކުރުމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތްތައް ބިމުގައި މެދުކެނޑުމެއްނެތި ދަނީ ހިނގަމުންނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ސަރަހައްދީ ރޮނގުތަކެއްގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެތައް ހާސް ބައެއްގެ ގެދޮރާއި، ދިރިއުޅުމާއި، އަދި މުޅި މެދުއިރުމަތީގެ މުސްތަގުބަލާ ގުޅިފައިވާ ނުހަނު ފުން އަދި ބޮޑު ހަގީގަތެކެވެ. ކަރުދާހުގައި ކުރަހާ ރޮނގުތަކުން ސިޔާސީ މަގުސަދުތައް ހާސިލުވި ނަމަވެސް، ބިމުގެ ހަގީގަތް ބައްޓަންކުރަނީ އަސްކަރީ ބާރުވެރިކަމާއި، އެ ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ހިފާ ބިންތަކުންކަން މި ހެކިތަކުން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސާބިތުކޮށްދެއެވެ.
