ކޮޅުނބުގެ މަގުތަކަކީ ދިވެހިންނަށް އާ މަގުތަކެއް ނޫނެވެ. އެ ރަށުގެ ފިނިފިނި ވައިރޯޅިތަކާއި، ބިޔަ ގަސްތަކުގެ ހިޔަނިތަކަކީ އެތައް ހާސް ދިވެހިންނެއްގެ ހަނދާންތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. ބޭސްފަރުވާއަށާއި ތައުލީމު ހާސިލުކުރުމަށް، އަދި ވިޔަފާރީގެ ބޭނުންތަކަށް ދިވެހިން އެންމެ ގިނައިން ގޮސް އުޅޭ އެއް މަންޒިލަކީ އަވަށްޓެރި ސްރީލަންކާއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަވަށްޓެރި ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮންނަ ރަސްމީ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެތައް ޖީލެއްގެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމާ ގުޅިފައިވާ، ލޭގެ ގުޅުމެއް ފަދަ ބަދަހި ގުޅުމެކެވެ. ދެހިވަލަ ފަދަ ސަރަހައްދުތަކުގެ މަގުމަތިން ދިވެހި ބަހުން ވާހަކަދައްކާ އަޑު އިވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. މި ގުޅުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އިތުބާރާ ޔަގީންކަން، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ 4 ވަނަ ދުވަހު އަނެއްކާވެސް މިވަނީ އާވެ، އާލާވެގެން ގޮސްފައެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު، ސްރީލަންކާގެ ރައީސް އަނޫރާ ކުމާރާ ދިސަނާޔަކަގެ ދައުވަތަކަށް އެ ގައުމަށް ކުރެއްވި ފުރަތަމަ ފުރަމާނަ ދަތުރުފުޅަކީ، މި ތާރީހީ ގުޅުމުގެ އާ ސަފުހާއެއްގެ ފެށުމެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު، ރައީސް މުއިއްޒު ލަންކާއަށް ކުރެއްވި މި ދަތުރުފުޅުގައި، ކޮޅުނބުގެ ޕްރެޒިޑެންޝަލް ސެކްރެޓޭރިއަޓްގައި އެމަނިކުފާނަށް ވަނީ ވަރަށް ހޫނު މަރުހަބާއެއް ދަންނަވާފައެވެ.
ރަތް ދޫލައިގެ މަރުހަބާއަށްފަހު، ދެ ގައުމުގެ އިސްވެރިން ބޭއްވެވި ބައްދަލުވުންތަކުގައި މަޝްވަރާކުރެވިގެން ދިޔައީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކޮށް، ގުޅިގެން ކުރިއެރުން ހޯދޭނެ މަގުތަކާމެދު ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ވަނީ މަޝްވަރާކުރައްވާފައެވެ. ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮތް އިގުތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް އިތުރަށް ފުޅާކުރުމަށް މި ބައްދަލުވުންތަކުގައި ވަނީ މުހިންމު ނިންމުންތަކެއް ނިންމަވާފައެވެ.
މި ދަތުރުފުޅުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ނިންމުމަކީ، ދެ ގައުމުގެ ދޭދޭ ގުޅުމުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުން، ޑިޕްލޮމެޓިކް މިޝަންތައް ގާއިމުކުރުމަށް ބިން ބަދަލުކުރުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމެވެ. ސްރީލަންކާގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޮމިޝަން އިމާރާތް ކުރުމަށް ކޮޅުނބުން ބިމެއް ހަމަޖައްސަވައި ދެއްވާފައެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއެކު، ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ ސްރީލަންކާގެ ހައިކޮމިޝަން ގާއިމުކުރުމަށް މާލެއިން ބިމެއް ހަމަޖައްސަވައި ދެއްވާފައެވެ.
ސްރީލަންކާގެ ރައީސް ދިސަނާޔަކަ މި ނިންމެވުން ސިފަކުރެއްވީ، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ފުން އިތުބާރާއި ހެޔޮއެދުމުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ދެ ގައުމުގެ ގުޅުން އިތުރަށް ބަދަހިކުރުމަށް ކުރެވޭ ކޮންމެ ހެޔޮ މަސައްކަތަކަށް ސްރީލަންކާއަކީ އަބަދުވެސް މަރުހަބާ ކިޔާ، ދެވަނަ ވަޒަނެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮންނާނެ ގައުމެކެވެ. މިއީ ލަންކާގައި ދިރިއުޅޭ ދިވެހިންނަށް ލިބިގެންދިޔަ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ. އަމިއްލަ ބިމެއްގައި ގާއިމުކުރެވޭ ހައިކޮމިޝަނަކީ، ރައްޔިތުންނަށް ދެވޭ ހިދުމަތްތައް އިތުރަށް ފުޅާކޮށް، އަވަސްކުރުމަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު ބާރަކަށް ވެގެންދާނެކަން ޔަގީނެވެ.
މި ދަތުރުފުޅުގައި ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ވަނީ މުހިންމު 7 ދާއިރާއަކުން ފަހުމުނާމާ ނުވަތަ އެމްއޯޔޫތަކެއްގައި ސޮއިކުރައްވާފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފަތުރުވެރިކަމާއި، ތައުލީމާއި، މަތީ ތައުލީމާއި، ސިއްހީ ދާއިރާއާއި، ކުޅިވަރާއި، ޒުވާނުންގެ ތަރައްގީގެ އިތުރުން އަރުޝީފާއި ދިފާއީ ދާއިރާ ހިމެނެއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ދާއިރާއަކީވެސް ދިވެހިންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމާ ސީދާ ގޮތުން ގުޅިފައިވާ ދާއިރާތަކެވެ.
- ތައުލީމާއި މަތީ ތައުލީމު: އެތައް ހާސް ދިވެހި ކުދިންނެއް ލަންކާގެ ސްކޫލްތަކާއި ޔުނިވާސިޓީތަކުގައި ތައުލީމު ހާސިލުކުރަމުންދާއިރު، މި އެއްބަސްވުންތަކުގެ ސަބަބުން އެ ކުދިންނަށް އިތުރު ފުރުސަތުތަކާއި ލުއިފަސޭހަތައް ލިބިގެންދާނެއެވެ. ސްކޮލާޝިޕް ފުރުސަތުތަކާއި، ދަރިވަރުން ބަދަލުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ފުޅާވެގެންދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
- ސިއްހީ ދާއިރާ: ބޮޑެތި ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ހޯދުމަށް ދިވެހިން އެންމެ ގިނައިން ބަރޯސާވާ އެއް ގައުމަކީ ލަންކާއަށް ވާއިރު، ސިއްހީ ދާއިރާއިން ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، ފެންވަރު ރަނގަޅު ފަރުވާ ހޯދުމަށް އިތުރު މަގުތަކެއް ފަހިވެގެންދާނެއެވެ. ޑޮކްޓަރުންނާއި ނަރުހުން ތަމްރީނުކުރުމުގައިވެސް ދެ ގައުމަށް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރެވޭނެއެވެ.
- ފަތުރުވެރިކަން: ދެ ގައުމަކީވެސް ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވާ ދެ ގައުމަށް ވުމާއެކު، ގުޅިގެން މާކެޓްކުރުމާއި، ތަޖުރިބާ ހިއްސާކުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެގެންދާނެއެވެ. އެއް މަންޒިލެއްގެ ގޮތުގައި ދެ ގައުމު ޕްރޮމޯޓްކުރުމަކީ ދެ ގައުމުގެ އިގުތިސާދަށްވެސް އޭގެ ހެޔޮ އަސަރު ކުރާނެ ކަމެކެވެ.
- ދިފާއީ ދާއިރާ: އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމުގައި ދެ ގައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމަކީ، މުޅި ސަރަހައްދުގެ ހަމަޖެހުމަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ރަސްމީ މަޝްވަރާތަކަށްފަހު ދެއްވި ގުޅިފައިވާ ބަޔާނުގައި، ސްރީލަންކާގެ ރައީސް ވަނީ ފަހަކަށް އައިސް އެ ގައުމަށް ކުރިމަތިވި ގުދުރަތީ ކާރިސާތަކުގެ ވަގުތުގައި ދިވެހި ސަރުކާރުން ފޯރުކޮށްދެއްވި އިންސާނީ އެހީތެރިކަމަށްޓަކައި ޝުކުރު އަދާކުރައްވާފައެވެ. މިއީ ދަތި ވަގުތުތަކުގައި އަވަށްޓެރިން އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމުގެ ރީތި ނަމޫނާއްކަމުގައި ވަނީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ދެ ގައުމަށްވެސް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުންކަން ފާހަގަކުރައްވައި، މިކަމާ ދެކޮޅަށް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ދެ ބޭފުޅުންވެސް ވަނީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމާއި، މޫސުމީ ކާރިސާތަކަކީ ޖަޒީރާ ގައުމުތަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ބިރުކަމަށްވާއިރު، ބައިނަލްއަގުވާމީ މައިދާނުގައި އެއް އަޑަކުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ މުހިންމުކަން މި ބައްދަލުވުމުގައި ވަނީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ.
އިގުތިސާދީ ގޮތުން ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށްޓަކައި، ސްރީލަންކާގެ ރައީސް ވަނީ ދިވެހި ވިޔަފާރިވެރިންނަށް އެ ގައުމުގައި އިންވެސްޓްކުރުމަށް ހުޅުވާލާފައެވެ. އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ، އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް، މަސްވެރިކަން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތައް، ފަތުރުވެރިކަން، ރިއަލް އެސްޓޭޓް އަދި އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ ދާއިރާއިން ލަންކާގައި ހުރި ފުރުސަތުތަކުގެ ބޭނުން ހިފުމަށް އެމަނިކުފާނު ވަނީ ދިވެހި އިންވެސްޓަރުންނަށް ދައުވަތު އަރުވާފައެވެ. މިއީ ދިވެހި ވިޔަފާރިތައް ފުޅާކޮށް، ބައިނަލްއަގުވާމީ މައިދާނަށް ނުކުތުމަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް ޓެކްނޮލޮޖީއާއި އޭއައިގެ ދާއިރާއިން ލަންކާ ހޯދަމުންދާ ކުރިއެރުންތަކުގެ ފައިދާ ދިވެހި ޒުވާނުންނަށްވެސް ހޯދިދާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއާއި ސްރީލަންކާއާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުމަކީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި ލިޔެވޭ އެއްބަސްވުންތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އޮތް ޒަމާންވީ އަހުވަންތަކަމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް ކުރާ އިހުތިރާމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ގުޅުމެކެވެ.
ރައީސް މުއިއްޒުގެ މި ދަތުރުފުޅާއި، ސޮއިކުރެވުނު އެއްބަސްވުންތަކުގެ ސަބަބުން މި ގުޅުން އިތުރަށް ހަރުދަނާވެ، ކުރިމަގުގައި ދެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުންނަށްވެސް މީގެ ފައިދާއާއި ލާބަ ލިބިގެންދާނެކަން ޔަގީނެވެ. ކޮޅުނބުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަމިއްލަ ބިމެއްގައި ހައިކޮމިޝަން އިމާރާތްކުރެވިގެން ދިއުމަކީ، އަދި އެކި ދާއިރާތަކުން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމަށް ވެވުނު ފަހުމުނާމާތަކަކީ، މި ގުޅުން ދާއިމަށް ދެމިއޮންނާނެކަމުގެ ސާފު ހެއްކެކެވެ.
